Қарағанды 2016 Өтебаев Сафи Өтебайұлы



жүктеу 157.06 Kb.
Дата09.07.2016
өлшемі157.06 Kb.
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі

Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті –

Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президентінің ЖОО

ӨТЕБАЕВ С.Ө. – ҚАЗАҚСТАННЫҢ МҰНАЙ ИНДУСТРИЯСЫН ҰЙЫМДАСТЫРУШЫСЫ

Қарағанды 2016

Өтебаев Сафи Өтебайұлы 1909 жылы 25 мамырда Қызылқоған ауданыныңда дүниеге келген. Инженер-мұнайшылар бірінші қатарында ол Баку Қазақ мұнай институтын (1935) бітірген. 1935-1945 жылдары - инженер, НПУ Мақат Байшонас, Құлсары, Комсомольск бірлестігі болып жұмыс істеді «Ембімұнай». 1945-1951 жылдары - Қазақстан Ембінің Компартиясы облыстық комитетінің бірінші хатшысы. 1951-1957 жылдары - «Қазақстанмұнай» бірлестігінің басшысы. 1957-1965 жылдары - Атырау және Батыс Қазақстан экономикалық кеңестің төрағасы. КСРО "құрметті мұнайшысы" (1969). Қазақ КСР-ның Ғылым және техникаға еңбек сіңірген қайраткері (1969).

1965-1971 жылдары - «Қазақстан мұнай» бірлестігінің директоры және «Маңғышлақмұнай» республиканың министрі мәртебесінде. 1971-1980 жылдары - техникалық ақпарат ғылыми-зерттеу институты директорының орынбасары (ҚазТАҒЗИ). Қазақ КСР Мемлекеттік жоспарлау комитеті. Өтебаев СафиҚұлсары, Комсомольск, Прорва, Кеңқияқ, Қаратон, Мұнайлы, Жетібай, Өзен желеріндегі алғашқы мұнай-кен орындарының ашусының бірі болып табылады. Ол XXII-XXIV партия съездерінің және Қазақ КСР және КСРО бірнеше рет Жоғарғы Кеңес депутаттығына делегаты болып сайланды. Ленин орденімен, Қазан революциясы, Екінші дүниежүзілік соғыс, Еңбек Қызыл Ту орденімен, «Құрмет белгісі», «Отан» - (1999) І «Барыс» дәрежесін (2004) және көптеген медальдармен және дипломдармен марапатталды.

Бүгін алғаш жүріп өтуші, алғашқы қазақ инженер-мұнайшы, Қазақстандағы мұнай индустриясының ұйымдастырушыларының бірі Сафи Өтебаев туралы айтамыз. Оның еңбегі көптеген ж.лделермен марапатталған. Елбасының өз қолынан ол Егемен Қазақстан екі жоғарғы орденін алды. Оның 95-жылдық мерей тойы қазақстандық мұнайшылар үшін үлкен той болды. Жүз жылдық мерей тойына үлкен жоспарлар құрылды. Бірақ ,әттең. 98 жасына бір-ақ ай қалғанда, 2007 жылы сәуір айында қайтыс болды. Бірақ одан да маңызды, оның есімін мәңгі есте қалдыру болды.Тем важнее было увековечить его имя. Оның астында жұмыс істеген адамдарға емес, сондай-ақ онымен сөйлесу бақыты бұйырмағандарға, бұл таңғажайып адаммен таңыстай сезімде қоштасты: кең кәсіби білімді мұнайшы; жұмсақ, мейірімді, күлімсіреп және ол жұмыс істеуге келгенде негізгі қиын сәттерде болат сияқты өте қатты болған. Ол ұстанымын қорғай алды, өзінің шыңшылдығына сенді және жоғарғы бсшылармен арақатынасын бұзып аламын деп қорыққан жоқ. Бірақ басқалардың да ойын тындай алды, қарсыласынмен келісі ол - қымбатқа тұрады: өз ойында тек басшы және дегенің орындатқыза алатындығы, өзге адамның қөзқарасын қабылдауын мойындауы басшылардан қорыққаны емес. Немесе ең бастысы оған – туған жерге төккен тердің ақталғандығы мен нәтижелілігі болды.

Сафи Өтебай мен Рахымның он бірінші баласы болды. Оның ата-бабалар далаларды көшпенді болды. Атасы бартақ-жатақ Баспай әлі күнге дейін өзінің немересі атақты адам болады деп елестетуі мүмкін емес еді. Сафи ерекше дүниеге келді: кең далада,ашық аспан астында. Оның анассы Рахима, отқа тезек жинау үшін барғанда толғақтың келгенің сезген, содан құмның өзіне жатып бала туған, қолында ештеңе болмағандықтан тезек тасуға арналған мүшегіне баланы салып үйіне акеледі. Содан бері, ол ылғида қалжың айтатын болғанБіреу біреу оның еңбекқорлығына таңқалған кезде ол: "барлығы анамнан, ол маған жүктілігінің соңғы күніне дейін тынбай жұмыс істеп, мені дадала туды. Мүмкін, мен сол кезде туған жерден күш алғанмын"-, деді.

Мүмкін, ол мал шаруашылығымен айналысарр еді. Бірақ, мұнай дәуірінің басталды.ол өте жақын Доссорда, шын мәнінде, мұнай өнеркәсібі қолға алады. Сафи және үлкен ағалары «Нобиле» компаниясында геологиялық барлаушы жұмыс істеді. Сафи әкесінің өлімінен кейін бауырласы Қалидің бірнеше жыл бойы өмір сүрген, Доссорда тарталь болды. Және тарталь қандай екендігін - өндірісінде галилік әдісі өндіретінің Сафи ерте білді.Оған жерді қопсытып қазған құдық қазған сияқтыға қарап тұру қызық болатын. Содан кейін, осы шағын ұңғымаға жұмыскерлерді түсіріп әрі қарай қашау жұмыс жалғастырды.Ең соңында майлы көкжиекке жеткен кезде, өндірісін бастады. Мұнайды - үлкен желон ыдысытамен жоғарғы көтерді. Бұл операция тартание деп аталады және мұнай кен орындарында ең қиын жұмыстың бірі (алып затты көтеріп көр!) - тартальчик. Қазақтарды сол кезде сондай қиын жұмысты сеніп тапсырып, қара жұмысқа алған.

Сафи оған ең алғаш талтальчиктер қалай жұмыс істейтінің көрген кезін еске түсіріп, мұнай бейне бір май сияқты жаңбыр болып көрінді,мұнайшылардың еңбегін жеңілдеті үшін қолдан келгеннің бәрін жасайтынына уәде берді. Сол күндері барлық жұмыс негізінен қолмен жасалатын, Сафи тартальчик болған жоқ, бірақ қиындықтарды көп көрді. Доссорда және көп ұзамай, Мақат кен орыны ашық пайдалануға енген, сол кездерде азаматтық соғыс бастлып экономиканың қалпына келтіру кейін ұлы істер атқарылды. Бізге мамандарды қажет болды.Ал Доссорда фабрика - зауыттық мектебін ашты. Мұнда жерден «қара алтын» шығаруды жастаға үйретті. Ол жерде Сафи да оқыды. Зерттеу жұмысын үйлестіре отырып, ол көп ұзамай бұрғылаушы мамандығын меңгеріп, содан кейін слесарь болды. Айтпақшы, Ембіде бойынша Өтебаевтың галис әдісінің орнына, ең бірінші айналмалы бұрғылау әдісін ойлап тапты. Ал жалпы, жігіт өз қызығушылығымен кәсіпкерлік қызметкерлігін дәлелдеді. Басшылары бұл жігіттен үлкен үміт күтті. Орынбор қызметкерлерінің мектебіне студенттерді іріктеу үшін Директоры келі, Сафи балық келгендерге «еңбек ресурстарының прогрессивті жастар қөлында » - , деп алғашқылардың бірі болып ұсыныс айтты. Ал сол кезде небары отыз жас мұнайшылар оқуға жіберіледі, содан кейін қайтып келіп, мұнай өндіруде жаңа әдістерін дамытуда үлкен рөл атқарды. Ал Сафи студенттердің білімін деңгейінен, ең төзімділігімен ерекшеленді. Сосын оны Баку институтына оқуын жалғастыру үшін жіберілді.

Сафидің ол осы жерде әлемдегі ең әдемі Шарипа атты қызды кездестірді, оның жүрегі осы жүңішке, икемді, сымбатты қыз бір жіне мәңгілікке жаулап алды, бірақ оның жұмысқа жеген ниеті қайтып кетті деп айта алмаймын. Бірақ ол қызға небары он бес жаста болды. Ал ол сел кезде ол қыз мамандық үйренгісі келетін және мұғалім болуды армандайтын. Онын ұзаққа созылатын айрылыс қорқытты. Бірақ туған жерге оралу үшін, жерасты қазба байлықтарын игеріуга де қатты ынтықты. Оны ауыр жүрекпен қайтты десе де болады. Айтпақшы, бөлініс екі жастың нағыз сезімдеріне сынақ болды, бақытымызға орай, олар бұл сынақтан сүрінбей өтті. Оларды тағдыр тоғыстыру үшін бақандай сегіз жыл күту керек болды. Бірақ содан кейін Шарипаның жүрегінің соңғы соғысына дейін бірге болды. Әйелі онымен қаладан қалаа ауысып, ауданнан ауданға, өндірістен өндіріске өмір бақи көшіп жүрді. Ешқашанда үйінің тұмысына көңілі толмайды деп шағымданған емес.үйдің ішіне тезірек жайлырылақ қылуға тырысты. Сафи мен Шарипа шын мәнінде, жарасымды жұп, бір біріне тіреу қуаныш бола білді. Және жақсы ата-анада бола білді. Үйде әриние ақесі сирек болы, себеді жұмыс барысымен іс –сапарлар, мұнайдағы жұмыстар, мұнай мәселелері болды. Бірақ анас барлығымен қарым қатынасын жасап, жұмыстарына қызығушылығын білдіріп, қамқорлығын білдіріп, олардың ойларын тындауға да үлгерді. Және олардың талғаммын, талпынысын, қызығушылықтарын да біле білді. Тек ұлы Әбіл ғана мұнай институтын бітірді. Кейін өндірісте жұмыс істеді. Ал қызы Светлана музыкаға әуес болды. Алматы консерваториясын бітірген соң, дирижером, хормейстер болды. Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі. ҚР халық әртісі Сәбт Оразбаев күйеуі мен балалары да өміріні өнерге арнады. Кіші ұлы Мақсұт та әкесінің мамандығын мұра етіп, иняз бітіріп, халық шаруашылығының институты болды. Нарықтық эконимикағы өте сәтті өтті. Алматыда түрды, сосын КТК-ға жұмысқа шақырылды, қазір ЖСШ директоры. Онда бірнеше жыл бұрын қайтыс болған әйелінен үш бала бар, олар: ұлы –Эльдар техникалықты бірітіп, мұнайшы болды; қызы – Гүлнар ірі фирманың қаржылық дироекторы; ал Эльмира – фрмацевтикалық компанияның менеджері. Ал Атырауда ол өзінің екінші әйелі – Гүлзермен тұрады. Сондықтан мұнай эмбісінің көшбасшысына 95 жылдыққа берілген үйде әлі де өмір сүріп жатыр.Бұрынғыдай баланың сыңғырлаған күлкісі естіледі. Сафидің өзі соңғы жылдары әйелі Шарипадан айрылып қалған соң немересі –ұлы әбілден туған Асқармен бірге тұрды. Ақсақалда әдемі ұзақөмір болды, ол тіпті немере шөбересін ғана көрмей, шөпшектерін де көрді. Уақыт ешқашан тоқтап қалмайды. Оның барлық ұрпақтары оның мамандығын жалғастырмаса да, Өтебаев тегі жақсы мааман мен сенімді адам мағынасын береді. Ал бұл, ең бастысы.

Бұл енді, айта кетерліктей біздің батырымыздың өмір баянының қорытындысы. Ал Сафи Баку университетінде ғылымның түбін қопарып, барлық тыңдалған дірістер мен оқылған кітаптарын бойына сіңіріп, кейін барлық жаңа мен қызықтыларын ембі өндірісіне арнауға тырысты. Институтты бітірген соң, тау-кен инженері Өтебаев – 220 түлектің ішіне Ембіге барған жалғы өзі болды: өте ауыр, ауа райы құбылмалы, өндіріс жаспары да қиын, жердің түбіне ешкімнің де барғысы келмеді.

– Мен Ембінің ұлымын – мақтанышпен айтты, – мен туған жеріме кен алуым үшін асығуым керек. Иә, оны күтті. Мұнда жас, қуатты, білімділер керек еді. Жұмыс қарқынды жүрді, жұмыстық жылдамдығы мен көлемі геометриялық прогрессияға сәкес өсті. Сафидің өзі қатардағы бұрғылаушы болғысы келсе де, (ол кезде іс-тәжірбие жүргізуге «тірі қалудың жолы» сияқьы әдіс қолданылатын) трест менгеушісі Я.Лаврентьев бұрғылау өндірісіне бас инженер қылып, Мақатқа аттандырды. Ол мұнда, өзініің қалағаныңдай: бұл жерде алға басу үшін нар тәуекелге бару, тәжірбиелер жүргізу девизі жүретін жерге түсті. Дәл осы тынымсыз талпынстың арқасында шынымен де, өндіріс алға басып, тамаша көрсеткіштер көрсетті. Сол кезде директор Сағындықовты НПУ Құлсарыға ауыстырған кезде, Сафиді оның орнына қойды. Ал бірнеше айдан соң оған «Ембі- мұнай» трестінің бас инженері қызметін ұсынды. Оның тәжірбием жоқ деген сылтауы қабылданбады. Оның орнына, онда терең білімі, күш-қуаты да, қайсарлығы да бар.

Иә, оның осы қасиеттері оған ылғи көмектесетін. Және ол адамдарды ұйымдастыра алатын қасиеті де. Егер былай айтып көрсек, талапты ақылмен қоятын.... Адамдардың мазасын алмайтын және ашуын олардан ешқашан алмады. Және де бастықпен жағымпазданбай сөйлесетин, және де шақыруын сыз-ақ та. Оған қатаң сөгіс жариялайды деп емес, нәтижесіндегі болатын оқиғалар қорқытты. Және де ол әрқашан да соңына деін жетіп, ол жайдан -жай айта салған жоқ, жағдады саралап барып: дәлелдермен сендіріп, сандармен көрсетіп айтты.Мұнай өндіру әр кезде әрқалай болағндықтан, аналоктәк жағдайда іртүрлі болады. «Қара алтын» өз құндылығын біледі, сондықтан да түрлі мінез көрсете біледі. Сафи барлығын көрді, әр түрлі жағдайларда болып көрген, процесті мұқият түгел тексерген. Оның пікірлері мен тұжырымдары ол әрқашан ұқсас жағдайлардың салыстырғанда негізделген. Ол немен аяқталатының, қандай оң және теріс нәтижелер беретінің алдын ала білді. Мысалы, Терең - Өзекте геологтар қуатты мұнай бассейні тапты. Бассейин суда жүретіндігімен істі қиындатты. Мұнайшыларды өмір сүрген казармаларда, кездесу өткізілді. Алғы сөз әриние - Сафи Өтебаевқа берілді. Өйткені, ол жас әріптестеріне тарихтың тірі тұлғасы сияқты болды. Қызу, өте дұрыс нұсқау. Ең заманауи оқулықпен.

Содан кейін біз ұзақ ойландық.Ал біз жиынды қаржыландырмауға шешім қаблдадық, себебі ұңғыма шеттен тыс зардап әкеледі.Жиынды азайтып, келтеқосқыш (штуцер) қоюға шешім қабылдадық.Демек, оны баспай, өте есепті және оңтайлы жолман әр тоттаны пайдаланып, кеттің орының толтыруға болады.Ембідегі әр алынған тонно мұнайлар оның аұша салғышы болып деп нақты айта аламыз.

Ал Құлсарыда өте ірі фонтанмен күресуге тура келді. Бір ұңғымадағы фонтан ның биіктігі 40-50 метрді құрады және ол бейне бір асау ат сияқты басқарылмайтын болды. Оттан қашып құтыла алмады. Сафи айтқандай, отты шоқындыруға бір айдан артық уақыт кетті деп қалжындады.

Ол дәл Құлсарыда барлық соғыс әрекеттерін жүргізіп, фронтқа керек болғандықтан, ембі өндірісіннің үштен бір бөлігін берген, ол мамандардың техниканың, құралдардың және т.б. заттардың жетіспеушілігіне қарамастан ол рекордтты көрсеткіш көрсетті.

Оның алғашқы екпіні фронтқа өзі есіне алғандай бару еді. Бірақ оның екпіні тез қайтты, сбебебі ембәі мұнайы стратегиялық шикізат болды: туған жері Майкоп және фаршистердің қолына т.спес үшін оны цементеуге тура келді. Сондықтан барлық үміт Ембіде болды. Адамдар күні-түні еңбек етті және кепеде немесе машиналарда ұйықтады. Бірақ кең өндіру бір минутқа да тоқтаған жоқ. 1942 жылы Өтебаев пен партог Егоровка өндірістен мынандай телеграмма келді. «ЦК КП Қазақстан ұжым мен мамандарды бүкіл кеңестік мұнайшылар жарысында жеңген жеңістрімен құттықтады. Бұл жеңіс көп нәрсені міңдеттейді. ЦК КП Қазақстан Отан алдындағы өз борыштарынды орындай алатындығын сенімдіміз». Және олар өз міндеттерін фронт үшін әр литр мұнайға күресіп орындады.

Ал соғыстан кейін, Ал соғыстан кейін, Жылықосын аудандық комитеті хатшысы, Өтебаев геологтардың, бұрғылаушы өнімді жұмысын жеңілдету үшін бәрін жасауға тырысты.Сол жылары Қаратон, Мұнайлы, Тұлыс, Терең-Өзек өлкелері ашылып және өңдірілді. Қанша уақыт талап етіледі түсіндіруге қажеттілік. Жоғары техникалық қиын, сондай-ақ тұрмыстық проблемалары бар күніне бірнеше рет шешуге тура келді.Содан кейін ол бірнеше жыл бойы «Қазмұнай» барлық мұнайшылар ауданы жауапты бірлестігінің басшысы болды.

Иә, ол қайта-қайта адам ретінде, өндіріс қалай ұйымдастыруыға, сарапшы-маман ретінде өтеу емтихан өтті. Ол өзінің абыройы жас кезінен бастап сқталуға және өте жоғары беделі болған, көптеген айғақтарды растаған, естеліктерді және геология-минералогия ғылымдарының докторы, мұнай өнеркәсібінің ұйымдастырушы Б.М. Кундыков зерттеуші есіне алады:«1938 жылдың қаңтарында бірінші ұйымдық Гурьев облыстық партия конференциясында С.Өтебаев аймақтық партия мүшесі бюросы болып сайланды (ол әлі отыз емес екенін есте сақтау кекрек, бұл бұрын-соңды болмаған оқиғаны бірі болды деп айтуға болады). Осыдан кейін Республиканың Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып, бірнеше рет КСРО Жоғарғы Кеңесінің мүшесі болып сайлау қорытынды сайланды... Толық өз қызыметін пайдалана отырып ол Ембі және Маңғышлақ сапалы ауыз сумен тұрғындарын қамтамасыз ету үшін көп іс жасады (ол шөл әлеуметтік нысандардың құрылысына саны бір проблема), тұрғын үй, магистральдық құбырлар, теміржол Мақат-Маңғышлақ, Ақтау теңіз порты, жолдар мен аймақ үшін басқа да маңызды артериясы болды».

Иә, ұзақ еңбек жолында көп нәрсеге төзуге тура келді. Бірақ және қашан қайда қандай ұлы жол таңдады, ештеңе онайға соққан жоқ. Ол шын мәнінде ұлы тәжибиші. Саясатшы және қолбасшы. Халықтық шаруашылықта басшылығында тыңбай еңбек еткенінің арқасында, өндіріс ауданы жаңа дәрежелерге көтерілді. Оған Шығыс Қазақстанды совнархозды сеніп тапсырды Ему доверили возглавить Западно-Казахстанский совнархоз, который свою деятельность осуществлял на четыре области, және бүкіл аумағында көбірек үйлесімді жұмысты сезіне бастады:кәсіпорындарды дамыды, әлеуметтік және тұрмыстық мақсаттағы нысандар салынды. Ол барлық күшті біріктіре білді және барлық күшті қажетті еңбекке жұмсай білді. Әлбетте, ол көреген адам.

Атырау облысының атқару комитетінің бұрынғы төрағасы, қазір ауданы құрметті азаматы Есен Таксинбаев, Сафи Өтебаевтің саяси ойлау қабілетіне, зор ұйымдастырушылық дарынына куә болды. Және оның адамгершілігіне.

«Мен ол кезде жас маман болған едім, ал ол Мәскеу мұнай институтының түлегі еді. Бірақ, менімен тең дәрежеде сөйлесіп, менің ойымды тыңдап, немесе ұсыныс жасап және бағалады, сонымен қатар көп нәрсені қабылдады. Алексей Николаевич Косыгинтің қолбасшылығымен делигация ұйымдастырылғанда Лейпцингтегі бұрғылау жбдықтарының көрмесінде сафи Өтебайев мені делегация құрамына кіргізді. Ал солл кезде тіпті туристік жолмен де өті үшін қаншама текерістер керек болды, ал сондай үлкен делегацияның құрамына ену дегенді ойлап та қажет емес еді. Мен іс-сапардан кейін оралғаннан кейін өз жазбаларымды көрсеттім, ол мұқият оқып, қорытынды шығаратын. Бас механик жұмысына бастықтардың әлі жас, қолынан келмейді дегеніне қарамастан мен тағайындады. Ол тек адамдарға сенген еді. Және сол сенім бізді қанаттандырды. Біз бар қүшімізді салып еңбектендік. Ол өте көп оқыған, білімді, өте терең интелегентті адам болған. Бір қызығы, жағдай шиеленіскен сайын ол қалжынмен шиеленісті басуға тырысты. Басқа басшылар айқай мен дөрекіленіп жағдайды шешсе, ол белгілі бір тектикамен көпке жететін. Өндірістік облыс үшін де алтын ғасыр болды».

Кейіннен геологтар манғышлақтық жер қойнауын ашқанда, савнархоз кең комитетімен және газ өндірісімен бірігіп Маңғышлақ жер койнауын игеруге арналған жоба дайын болған еді. Ал оны Сафи Өтебаевқа жүзеге асыруға тура келді, оны тағы да Маңғышлақ мұнайын өндіруге ауыстырды. Оған ведомствоаралық, аймақаралық қарым-қатынастарды құру үшін өте пайдалы тәжірибе болды.«Қазақстанмұнай»басқау бұл - құрал-жабдықтарды өндіретін технологияларды әзірлеу және мамандарды тартуға ғана қажет емес, сонымен қатар адамдарды ұйымдастыруға, тамақтандыруға, киіммен қамтамасыз етуге, су беру қажет болды. Бұл барлық ішінде мен Қопа және бәрін шешу керек еді. Және жаңа инновациялар жүзеге асырылу енгізілді.

Бүгін алғаш жүріп өтуші, алғашқы қазақ инженер-мұнайшы, Қазақстандағы мұнай индустриясының ұйымдастырушыларының бірі Сафи Өтебаев туралы айтамыз. Оның еңбегі көптеген ж.лделермен марапатталған. Елбасының өз қолынан ол Егемен Қазақстан екі жоғарғы орденін алды. Оның 95-жылдық мерей тойы қазақстандық мұнайшылар үшін үлкен той болды. Жүз жылдық мерей тойына үлкен жоспарлар құрылды. Бірақ ,әттең. 98 жасына бір-ақ ай қалғанда, 2007 жылы сәуір айында қайтыс болды. Бірақ одан да маңызды, оның есімін мәңгі есте қалдыру болды.Тем важнее было увековечить его имя. Оның астында жұмыс істеген адамдарға емес, сондай-ақ онымен сөйлесу бақыты бұйырмағандарға, бұл таңғажайып адаммен таңыстай сезімде қоштасты: кең кәсіби білімді мұнайшы; жұмсақ, мейірімді, күлімсіреп және ол жұмыс істеуге келгенде негізгі қиын сәттерде болат сияқты өте қатты болған. Ол ұстанымын қорғай алды, өзінің шыңшылдығына сенді және жоғарғы бсшылармен арақатынасын бұзып аламын деп қорыққан жоқ. Бірақ басқалардың да ойын тындай алды, қарсыласынмен келісі ол - қымбатқа тұрады: өз ойында тек басшы және дегенің орындатқыза алатындығы, өзге адамның қөзқарасын қабылдауын мойындауы басшылардан қорыққаны емес. Немесе ең бастысы оған – туған жерге төккен тердің ақталғандығы мен нәтижелілігі болды.

Ол әрқашан өз жерін өте ұнады. Ал барлық білім мен қуат кейінірек Ембі сосын Маңғышлақ бар байлығын берді. Сондықтан Өтебаев Сафи, жалындаған жүректі адам,қажымас энергиясымен, шексіз талантмен, ембілік маңғышлақтық өндірістерді талатты басқарды. Оны үнемі тұрғын үй жағдайын жақсартуға мазалағанын адамдар есте сақтаңызда. Және бұның шектеулер ереже болмауы тиіс.

Сондықтан бұл туралы не біздің мұнай саласында өте жақсы есімізде қалды.
ЕМБІ МҰНАЙЫНЫҢ ҰЛЫ
- Мен жеті жыл мұнайды алғаш рет көрдім - құрметті мұнайшы, Маңғышлақ Сафи Өтебаев ардагері айтты. - Менің ағаларым сол уақытта британдық тиесілі болған Доссор мұнай-кен орнында жұмыс істеді. Менің әкем маған мұнайды көрсету туралы шешім қабылдады, ол қалай алынатыны, оны алу үшін адамдар қанша күш керектігін көрсетті. Ал сол кеде 1916 жылы, мұнайшылары қиын жағдайында жұмыс істейтін болды. Біз казарма бір бір ұйықтап, мұнай үздіксіз жуыныңда жұмыс істеп және тапқан пайдамыз тиын болатын. Өйткені, ағылшындрға ең арзан еңбегі үшін көшпенділер болды. Алайда, тіпті сол жеті жасымда-ақ менің тағдыры мұнай екендігін түсіндім. Мұнай оныкі бола басталды.

1924 жылы, сенім өкілдері «Ембімұнай» Мектеп бітіруші түлектер жиналды және арнайы жас мамандарды дайындау үшін жасалған зауыттық мектепке баруға ұсынды. Өйткені, Қазақстанға мұнай өнеркәсібіне қажетті кадрлар керек болды. Онда Сафи Өтебаев үш жыл оқып, содан кейін оқуын жалғастыруға және инженер болуға Орынборға барды. Тікелей мұнай бизнеске ол Әзірбайжан мұнай институтында оқыған. Бес студенттіік жыл және ақырында оны жұмысқа таратты. Тек екі жүз түлектің ішініен Сафи Өтебаев Атырау облысы таңдады.

- Менің балалық арманым - Қазақстанның мұнай саласын дамыту - жүзеге асырылуы тиіс. Мен әлі күнге дейін өзімді Ембі мұнайдың ұлымын деп санайды. Басынан бастап маған Мақатта бұрғылаудың бас инжинері болып жұмыс істеуге тура келді, содан сон осы саланың директоры болдым. Менің мансапбым әрі қарай бас инженер болып жұмыс істеуге еңбек еткен "Ембімұнай" трестіне жалғасты, содан кейін мен Құлсары және Комсомол директоры болып жұмыс істеді.

Бірінші мұнай шашырату…

Маңғыстау жартылай шөл даласында 1951 жылдан бастап геологиялық барлау жұмыстары, сейсмикалық, геофизикалық зеттеу жұмыстары – бұнынбарлығы Өзеннің туған жерін қалыптастыруының алғы шарттары болы

Мұнайшыларғы алғашқы ауыр сынақ табиғаттың өзі болды. Жаңбырсыз, ыстық, ұйытқыған желдер, құмды борнадар – бұның барлығы жұмысты қиындатып және тапсырманы орындатуға қиын болды. Қалалар ол кезде тіптен болған, бірақ ең бастысы мұнайшылар – осы ш-л даладасансызқазынажатқаныңбілді. Ал сол кезде романтика, энтузиазм, еңбек ері деген түсініктер пайда болды. Күшін аямай, барынша жұмыс істеді.

Уақыт өте берді, екі жылдан кейін ғана барлаушылар мұнайдың жаңа территорияларды тапты.

— Ойланбастан, біз бұл жерге негізгі еңбекті:машиналар мен бұрғылағыштарды жұмылдырдық — деп, Сафи Өтебаев еске түсірді.

— Бұл Жетібай мен Өзеннің туған жері. Ал 1956 жылы «Маңғышлақ мұнай барлау» тресті қаланды. Бірақ, бізде тағы да қиын кезеңдер баталды. Гуревтен Жетібайғ дейін — 1500 километр бірде бір жол да, тоқ көзі де, ештенеде жоқ, тек жапан дала мен үміт қана. Тығырықтан шықпайтын жағдай болмайды дегендей. Жол табылды және бұл жолды табиғаттың өзі көрсетті ол жол – көл арқылқы болған.

Талпыныс тектен текке кеткен жоқ. Мұнайды тапты. Ол нөмір алытыншы бұңғымадан табылды және оның алғашқы тамшылары арманның жүзеге ақсаның білдірді - адамтөзгісіз жағдайларға шыдап, табиғаттың мінезіне төзген, мұнайшылардың осы уақыт бойы арманың орындады. 1961 жыл еді.

Ішетін су

Негізінен Өзенде мұнай және табиғатта су абсолюттік болмауы болды. Суды әкеліп және шелектеп еңбек етушілерге шөлін басуға және ыстықты басуға ғана үнемдеп әр тамшысын қолданды. Қызық сызба пайда болды:. Жұмыскерлер мұнайдың астында шомылып бірақ іше алмады. Қолды қат етпей су мәселесін шешу керек болды, себебі күн санап өзендік жерге көптен көп мұнайшылар өз елді-мекенің тастап, бірінші мұнай ашушы болыу үшін келді. Қазақстанның мұнай саласы ендігі дамып және гүлденетініне анық сенімде болған мұнайшылар отбасымен, бала-шағасымен келді.

— 1964 жылы Маңғышлаққа қолбасшылардың үлкен тобын менн мамандарды шақырды – деп, айтты Софы Өтебаев. — Олар көлікпен келді, әткенменн ондай маңызды адаммдар ұшақпен немесе тікұшақпен әкелі тиіс еді. Олардың көбісі: сіздер бізге шаң жұқтыртуға әкелдіңдер ме? – деп, ашуланды. Мен сол кезде оларды арнайы машинада әкелгенімді айттым. Біз бастықтардың шөл дадала қалай адамдардың қара алтынды қандай қиындықпен алғаның көрсін дедік. Мен мұнайшылар үшін, ал ол кезде Маңғышлақосы саланың тек жанкүйерлері қалыпты адам жағдайлар құруғасодан кейін келді.

Жетібайға әзер дегенде жеттік. Комиссия бірінші ұңғымаларды қарап, көбісі жол дан шаршасала да, көңіл күйлері көтерілді. Содан соң Өзенге барды. Ал ол жерде ондаған ұңғымалар қазылып енде енді қара алты алайын деп жатқан.

Ескі өзенде мұнайшылар жеркепеде тұрған, ал Жаңа Өзенде барақтарда тұрды. Міні шөлдалада тұрғаның қандай екеніің сезіндіру үшін, бастықтарды сонда әкелді. Олы жерді қалай иегрі керек екендігі туралы нақты айтты. Ал олар содан кейін су құбырын сұрауға көшті. «мұнайды біз аламыз, бірақ бұл жерде біз өмір сүру үшін және жұмыс істеу үшін су керек» деді. Бұл күні көбісіне естелік болды: Тот день стал для многих знаменательным: был забит қаланың бірінші үлгісі қаланды, ол — Жаңа Өзен болатын.

Бес айдан кейін Өзенде өмірдің күш-қуат көзі – су құбырынан су келді. Бұл алдамдарға өз болмысын қалыптастыруға және оыснад қалуға мүмкіндік берді. 1965 жылы мұнайдың алғашқы эшолоның Гурьевке жіберді. Үш жылдың ішінде шөл далада алғашқы қажетті өндірістік объектер: темір және трасса жодары, су құбырлары, мұнай құбырлары, жүздеген мұнай резервуарлары, насосты станциялары, өндіріс объектілері пайда болды. 1965 жылдары Өзен өндірісінде 20 мыңға жуық адам жұмыс істеді. Олар ұйқысыз тйуліктер бойы «күтінді» алғашқы ұңғымалар, қатал Маңғышлақпен ұрысып, бірге оның жақсы көрді.



1971 жылдары өзен орнында н миллион тонна мұнай өндірді. Қырық жылда жер 300 миллион тонна қара алтын берді. Кейде алтын кенші деп бекер айтқан емес.


: wp-content -> uploads -> 2016
2016 -> ОҚУ Әдістемелік кешен пәН «Қазақ Әдебиетін жаңа технология бойынша оқыту әдістемесі» мамандық
2016 -> Педагогика 1-вариант Педагогика ғылымының зерттеу объектісі
2016 -> Ертеңгілік «Алтынсың ғой анашым» Тәрбиеші: Шуканаева Р. С. Бадамша ауылы 2013ж 8 Наурыз мерекесіне арналған ертеңгілік
2016 -> Батыс Қазақстан облысы Қаратөбе ауданы Ақтай-сай ауылы Самал Жумина Орынбасарқызы
2016 -> Решение на прошедшей неделе было принято Советом Ассоциации
2016 -> Төмендегі мәтінді қазақ тіліне аударыңыз
2016 -> «Педагогика тарихы» пәнінен дәрістер тезисі №1 Дәріс тақырыбы: Педагогика тарихы пәні мен міндеттері. 2 сағат Дәріс тақырыбының мақсаты
2016 -> "Т. Аубакиров атындағы жалпы орта мектебі" Сайыс тақырыбы: “1916 жылғы ұлт – азаттық көтеріліске 100 жыл”
2016 -> Қазақстан республикасының отбасы-неке қатынастарын реттеу заңЫ




©tilimen.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет