Қазақ хандарының кестесі



жүктеу 49.33 Kb.
Дата30.06.2016
өлшемі49.33 Kb.
•Қазақ хандығының құрылуы қазақ халқының тарихындағы  маңызды оқиға болды. Ол ұлан – байтақ өңірді мекендеген қазақ тайпаларының басын қосып шоғырландыруда, қазақтың этникалық территориясын біріктуде, қазақтың байырғы заманнан басталған өз алдына жеке ел болып қалыптасуын біржолата аяқтауда аса маңызды және түбегейлі шешуші роль атқарды.
    1456 жылы Керей мен Жәнібек ханның Әбілқайыр хан үстемдігіне қарсы күрескен қазақ тайпаларын бастап Шығыс Дешті – қыпшақтан батыс Жетісу жеріне қоңыс аударуы қазақ хандығының құрылуына мұрындық болған маңызды тарихи оқиға болған еді. Бұл оқиғанның мән-жайы мынадайболатын: 1428 жылы Ақ Орданың ақырғы ханы Барақ ішкі феодалдық қырқыста қаза болған соң, Ақ Орда мемлекеті ыдырап, ұсақ феодалдық иеліктерге бөлінгенде өкімет үшін өзара қырқыс үдей түсті. Бұрынғы Ақ Орданың орнына Әбілхайыр құрған «көшпелі өзбектер» мемлекеті пайда болды. Осы мемлекеттің территориясы XV ғ. орта шенінде Сырдариядан Сібір хандығына дейінгі ұлан байтақ жерді алып жатты. Алайда бұл мемлекеттің ішіндегіөкімет үшін күрес бірсәтте толастаған жоқ. Әбілхайыр хан өзінің саяси душпандарын-Жошы әулетінен шыққан султандарды құдалауын тоқтатпады. Өкімет үшін күрес барысында Дешті– Қыпшақтан өздерін қолдайтын жеткіліктікүш табаалмаған Ұрыс ханның шөберелері-Керей мен Жәнібек XV ғ. 50 жылдарыорта шенінде қарамағандағы ауылдарымен Шуөзенінің бойына көшіп кетуге мәжбүр болды. Осы оқиғалар жөнінде Мұхаммед Хайдар Дулати өзінің “Тарихи-Рашиди” аттышығармасында былайдеп жазады: «Ол кезде Дешті-қыпшақ Әбілхайыр хан биледі және Жошы әулетінен шыққан султандарға күн көрсетпеді. Нәтижесінде Кереймен Жәнібек Моғолстанға көшіп барады. Есенбұға хан оларды құшақ жаяқарсы алып, Мағолстаның батысжағындағы Шумен Қозыбас аймақтарын берді. 1465 - 66 жылдары Қозыбасыда Қазақ хандығын құрды.

http://kargoo.gov.kz/media/img/photohost/54ba3d8821ac0.gif

Қазақ хандарының кестесі

•1456-1473ж – Керейхан. Керей– Болатсұлтанның баласы.
1473-1480ж – Жәнібек хан – Барақ ханның баласы
1480-1511ж – Бұрындық хан қазақтарды басқарды. Керейханның баласы
1511-1518ж – Қасым хан билігі. Әз Жәнібектің ұлы
1518-1523ж – Қасымның баласыМамаш хан болды
1523-1532ж – Қасымның немереінісіТақыр хан болды
1533-1534ж – Бұйдаш хан Тақырдың інісіханболды
1534-1535ж – Қожа Мақмұт хан болды
1535-1537ж – хан атағы болған сұлтандар: Тоғым хан, Ахметхан, Хақназар, Наурыз-Ахметхан
1538-1580ж – Хақназар Қазақ хандығының ханы болды, Қасымның баласы
1580-1582ж – Жәнібектің немереінісі80 жастағы Шығай таққа отырды
1582-1598ж – Шығай қайтыс болып, орнынабаласыТәуекел отырды
1598-1628ж – Есімхан билігі. Шығайдың баласы, Тәуекел ханның інісі
1613-1627ж – Тұрсын хан билігі
1628-1652ж – Жәңгір хан болды. Есімханның баласы
1680-1715ж – Әз-Тәуке хан билігі. Салқам Жәңгірдің баласы
1718-1726ж – Батырдың билігі
1726-1730ж – Болатхан билігі. Болат-Тәуке ханның бел баласы
1720-1740ж – Ұлы жүзді Жолбарысхан басқарды
1718-1748ж – Әбілхайыр Кішіжүзге хан болды
1748-1786ж – Нұралы Кішіжүзге хан болды
1791-1794ж – ЕралыКішіжүзге хан болды
1795-1797ж – ЕсімКішіжүзге хан болды
1797-1805ж – Айшуақ Кішіжүзге хан болды
1805-1824ж – Шерғазы Кішіжүзге соңғы хан болды
1716-1719ж – Орта жүз ханы Қайып хан билігі
1719-1734ж – Орта жүз ханы Сәмеке хан билігі
1734-1771ж – Орта жүз ханы Әбілмәмбет билігі
1771-1781ж – Орта жүз ханы Абылайбилігі
1781-1819ж – Орта жүз соңғы ханы Уәли билігі
1815-1817ж – Орта жүз соңғы ханы Бөкей билігі
1841-1847ж – Кенесарықазақтың соңғы ханы. Кенесары– Абылайханның немересі, Қасым төренің баласы.

  http://kargoo.gov.kz/media/img/photohost/54ba3d8821ac0.gif



http://kargoo.gov.kz/media/img/photohost/54ba43e4be40d.png

 

http://kargoo.gov.kz/media/img/photohost/54ba3d8821ac0.gif



http://kargoo.gov.kz/media/img/photohost/54ba4475d4a46.png

  http://kargoo.gov.kz/media/img/photohost/54ba3d8821ac0.gif

Қазақ хандығының тарихы 

Қазақстан тарихында Қазақ хандығы дәуірі деп аталатын кезеңге XV ғасырдың ортасымен  XIX ғасырдың біріншіширегіаралығы жатады. XV ғасырдың ортасындаКереймен Жәнібек хандардың басшылығымен Қазақ хандығы құрылады. Олмемлекетқазақ жеріндесақ дәуірінен беріжалғасып кележатқан мемлекеттіліктің жалғасы және қазақ халқының ұлттық сипаттағы мемлекетіболыпсаналады.  XIX ғасырдың біріншіширегіндеРесейбилігіалдымененОрта жүзде(1822), соданкейінКішіжүзде(1824) хандық биліктіжояды.

Үш жарымғасырдан астамөмір сүрген Қазақ хандығы дәуірі өз ішіндеекіүлкен тарихикезеңге  бөлінеді.Біріншісі- бірорталықтан басқарылған кезең,   екіншісі-  бытыраңқылық кезең депаталады. Біріншікезеңге хандық құрылғаннан 1715 жылыТәуке хан қайтыс болғанға дейінгіаралық жатса, ал екіншікезең 1715- 1824 жылдараралығын қамтиды.

Біріншікезең тағы да өз ішіндешарттытүрде бірнешекішігірімкезеңдерге бөлінеді. Олар– хандықтың құрылуы, күшеюі, әлсіреуі, қайта өрлеуі, өзара таласнемесе«текетірес», жоңғарлармен алғашқы күрес, «алтын ғасыр» кезеңдері. Осы кезеңде Қазақ хандығында мынадайхандарбилікжүргізді: Керейхан, Жәнібек хан, Бұрындық хан, Қасым хан, Мамаш хан, Тахирхан, Бұйдаш, Ахмет, Тоғым хандарбірмезгілде, Хақназар хан, Шығай хан, Тәуекел хан, Есімхан, Тұрсын хан, қайта Есімхан,  Жәнібек хан, Жәңгір хан, Тәуке хан.

Тәуке хан қайтыс болғаннан кейінекіншікезең – бытыраңқылық кезең басталыпҚазақ елінде-Ұлы жүзде, Орта жүзде және Кішіжүзде жекехандарпайдаболады.

Кішіжүз хандары: Әбілқайыр хан-1710-1748 жж., Нұрәлі хан-1748-1786 жж., Ералыхан-1791-1794 жж., Есімхан-1794-1797 жж., Айшуақ хан-1797-1806 жж., Жантөре хан-1806-1809 жж., Шерғазы-1812-1824 жж.

Ресеймойындамаған Кішіжүз хандары:Батырхан-1748-1786 жж.,Қайып хан-1786-1790 жж., Есімхан-1790- ? жж., Қаратай хан-1806-1816 жж., Арынғазы -1816-1821 жж.

Бөкей Ордасының хандары: Бөкей хан-1812-1823 жж.,  Жәңгір хан-1823-1845 жж.

Орта жүз хандары: Қайып хан-1715-1718 жж., Болатхан-1718-1823 жж., Сәмеке хан-1719-1737 жж., Әбілмәмбет хан-1738-1771 жж., Абылайхан-1771-1781 жж., Уәли хан-1781-1819 жж., Бөкей хан1812-1817 жж.(Орта жүздңң бөр бөлігінде.) Ғұбайдулла хан-1820-1824 жж.

Ұлы жүз ханы: Жолбарысхан 1720-1740 жж.



http://kargoo.gov.kz/media/img/photohost/54ba3d8821ac0.gif

Қасым ханның тұсындағы Қазақ хандығы.


16-17 ғғ.қазақхандығынығайып, оның шекарасыедәуір ұлғая түсті. Өз тұсында«жердібіріктіру» процесінжеделжүзеге асырып, көзге түскен хандардың біріЖәнібектің ұлы Қасым.. Қасым ханның(1511-1523 жж.) тұсында қазақ хандығының саясижәне экономикалық жағдайы нығая түсті. Олбилікқұрған жылдарықазақ халқының қазіргі мекентұрағы қалыптасты.Бірсыпыра қалалар қосылды БатысЕуропада қазақ хандығын осы кездетаныпбілді.
«Қасым ханның қасқа жолы» дегенәдет-ғұрып ережелерінегізіндеқазақ заңдары жасалынды.

                     Хақназар ханның тұсындағы Қазақ хандығы

          16 ғ. 2 ж. әлсіреген хандықты біріктірудеҚасым ханның баласыХақназар (1538-1580 жж.) өз үлесін қосты. Ноғай Ордасындағы алауыздықты сәтті пайдаланған ол, Жайық өзенінің солжағындағы жердіқосып алды. Оның тұсында Жетісумен Тянь-Шаньдыбасыпалудыкөздеген Моғол ханы Абд- Рашидкеқарсы ұтымды күрес жүргізілді. Хақназар өзара тартыстаөзбек ханы Абдулланықолдау арқылы Сыр бойындағы қалаларды (Сауран, Түркістан) өзіне бағындырды

      Тәуекел ханның тұсында Қазақ хандығы

          Ақназардың мұрагері Жәдіктің баласыжәне Жәнібек ханның немересіқартайған Шығай (1580-1582) болды. Олөзінің баласыТәуекелмен (1586-1598 хан болған) біргеБаба сұлтанға қарсы күресінде Бұқар ханы Абдоллаға келді. АбдоллаШығайға ходжентқаласын сыйға тартыпоныменқосылып Баба сұлтанға қарсы Ұлытау жорығына шығады. Осы жорықта Шығай қайтыс болады. Қазақ хандығының иелігіендіТәуекелге көшеді.

  Есімханның тұсында Қазақ хандығы

         Есімхан (1598-1628 (1645) ж.ж. билікқұрған) Шығайұлы Есімхан (1628-1645) – Қазақ хандығының ханы, Шығай ханның баласы, атақты Тәуекел ханның туған інісі. Есімхан туралыхалық жадындасақталған аңыз -әңгімелер, дастан-жырларкөп. Оны халқы «Еңсегей бойлыер Есім» депардақтайды.

         Есімханның билігітұсында (1598-1645) халық жадында«Есімсалған ескіжол» дегенатпенқалған әдет-ғұрып нормаларынқалыптастырған конституциялық құжат болғаны белгілі



http://kargoo.gov.kz/media/img/photohost/54ba3d8821ac0.gif

http://kargoo.gov.kz/media/img/photohost/54ba4ba707920.png
: 917CCC56B7788DEC
917CCC56B7788DEC -> Сабақтың тақырыбы : Анама қандай сыйлық сыйлаймын?
917CCC56B7788DEC -> Сабақтың тақырыбы: Биология: Жыртқыш құстар. Оларды қолға үйрету Әдебиет: С. Мұқанов «Саятшы Ораз»әңгімесіндегі кейіпкерлер әлемі»
917CCC56B7788DEC -> А. Косарев атындағы №9 орта мектебінің химия және биология пәндерінің өткізген он күндігінің іс-жоспары
917CCC56B7788DEC -> Урок и методика его проведения Процесс обучения неразрывно связан с таким понятием, как методика обучения
917CCC56B7788DEC -> «Тез ойлан,бұрын тап!» ойыны түріндегі сыныптан тыс жұмыс
917CCC56B7788DEC -> Оқу жылына арналған №9 орта мектебінің оқушылардың бос уақытын ұйымдастыру және «Рауан»,
917CCC56B7788DEC -> 2015 жылдың 3 желтоқсанынан 14 желтоқсан аралығында өткен математика, информатика және физика пәндерінің онкүндігінде өткізілген іс-шаралар есебі
917CCC56B7788DEC -> Сабақтың мақсаты: Тәрбиелік
917CCC56B7788DEC -> Атты онкүндігінің жоспары




©tilimen.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет