Қазақстан республикасының



жүктеу 1.76 Mb.
бет1/9
Дата06.07.2016
өлшемі1.76 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ

БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ


СЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағы МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

СМЖ 3-деңгейдегі құжаты

ПОӘК

ПОӘК 042-18-9.1.77/01 -2014

ПОӘК

«Сапаны басқарудағы әлемдік тәжірибе» пәнінің оқытушыға арналған бағдарламасы



11.09.2014 ж.

№ 2 басылым




ПӘННІҢ ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК КЕШЕНІ

«Сапа басқарудағы әлемдік тәжірибе»

6М073200 – «Стандарттау және сертификаттау» мамандығына арналған

ОҚУ-ӘДІСТЕМЕЛІК МАТЕРИАЛДАР

Семей


2014

Мазмұны
1. Дәрістер

2. Практикалық сабақтар

3. Студенттердің өзіндік жұмысы



Глоссарий

Сапа аудиті –компанияның сапа менеджмент жүйесінің жүйелік және тәуелсіз экспертизасы.

Бірінші жақты аудит – компанияның қызметкерлері немесе сыртқы аудиторлар жүргізетін компанияның ішкі аудиті болып табылады.

Екінші жақты аудит – компания тұтынушыларының өнімнің немесе процесстің келісім-шартқа сәйкестігін анықтау мақсатымен жүргізетін компанияның сыртқы аудиті болып табылады.

Үшінші жақты аудит – жүргізілген аудит нәтижелерін ұйым регистріне енгізуге уәкілеттілігі бар ISO агенттігі жүргізілетін тәуелсіз сыртқы аудит болып табылады

«Ұқыпты» (Бережливое) өндіріс – бұл құндылықтарды арттырмайтын қызметтердің түрін анықтайтын және жоятын әдіс.

Бизнес-процесс (процесс) – белгілі бір технология бойынша тұтынушыға арналған құндылықтарды беретін шығыстар мен кірістерді түзетін өзара байланысқан қызметтер түрлерінің (жұмыстар кезегінің) тұрақты, мақсатты бағытталған жиынтығы

Блок-схема – бұл бизнес-процесстегі әрекеттердің графикалық сипаттамасы.

Сапаны жалпығаортақ басқару (TQM) – ұйымды басқаруда сапаға бағытталған оның барлық мүшелерінің қатысуына негізделген және ұйым мен қоғам мүшелерінің пайдасын және тұтынушының талаптарын қанағаттандыру арқылы жетістікке жетуге бағытталған әдіс.

Терең білімдер – менеджерге табысты жұмыс істеу үшін қажетті білімдердің негізгі топтары туралы Деминг теориясы (жүйелік әдіс (подход), варияциялар теориясы, білім теориясы, психология).

Өнім ақауы – қойылған талаптарға өнімнің сәйкес келмеуі.

Исикав диаграммасы – соңғы нәтижеге әсер ететін салмақты факторларды анықтауға мүмкіндік беретін сапа менеджментінің құралы.

«Сапа үйі» - тұтынушы талаптарын өнімнің техникалық сипаттамаларымен байланыстырушы матрица.

Превентивті әрекеттер шығындары – бұл өндірушінің сәйкессіздіктер мен ақаулардың пайда болуының алдын алу бойынша, кез-келген әрекеттерге кететін шығындары, соның ішінде сапа жүйесін жасау мен ендіруге кететін шығындары .

Инспекцияға шығындар – бұл өндірушінің жобалау, өндіру немесе қызмет көрсету кезінде кеткен сәйкессіздіктерді анықтауға кеткен шығындары.

Ішкі брак шығындары – бұл өндірушінің брак өнімнің орнына сапалы өнім жасауға кеткен шығындарды есепке ала отырып, өндіріс процессінде анықтаған ақауларды жоюға кеткен шығындары.

Сыртқы брактарға шығын – өндірушінің тұтынушы қолданысына берілген ақаулы өнімді түзеуге кететін шығындары.

Сәйкессіздікке ұстап қалу – бұл өндірушінің өндіру, ақаулықтарды анықтау мен түзетуге кеткен қаржылық және моральды шығындары.

Сапа – объектінің болжалды және (немесе) қойылған қажеттіліктерді қанағаттандыратын қабілеттеріне қатысты сипаттамаларының жиынтығы.

Квалиметрия – бұл объекттердің сапасының сандық бағасының әдістерін біріктіретін ғылым саласы.

Сапа басқару – нормативтік құжаттаманың талаптарына жекелей сапа көрсеткіштерінің сәйкестігін тексеру.

Бақылау карталары – сапа менеджментінің порцесстің жүрісін бақылауға және оның процесске қойылатын талаптардан ақаулықтарының алдын ала отырып, оған әсер ете алуға(сәйкес кері байланыс арқылы) мүмкіндік беретін құралы

Критикалық инцидент – бұл жетілдіруге тұратын процессті идентификаттауға арналған әдіс.

Сапа менеджменті – сапаға қатысты ұйымды басқару мен жетекшілеу бойынша координацияланған қызмет.

Метрология – өлщеулер, өлшеу әдістері және олардың бірлігін қамтамасыз ететін құралдар мен дәлдікке жету әдістері туралы.

Сенімділік – бұл өнімнің эксплуатациялық көрсеткіштердің мәнін дәл уақытында сақтай отырып, берілген міндеттерді орындау қызметі.

Кері қайту(отказ) – бұл бұйымның толықтай немесе біртіндеп жұмысқа қабілеттігін жоғалтуы.

Сапа бұтағы (петля) - түрлі деңгейлерде – қажеттіліктерді анықтаудан бастап оларды қанағаттандыруға дейінгі, сапаға әсер етуші өзара байланысты қызметтер түрлерінің моделі

Сапа көрсеткіші – өнімді шығарудағы және қолдануға берудегі белгілі бір шарттарына қатысты өнімнің сапасын құрайтын бір немесе бірнеше көрсеткіштерінің сипаттамасы

Пока – йоке – бұл процесс кезінде қарапайым адам қателіктерінің алдын алатын автоматикалық құрылғылар немесе әдістердің көмегімен ақау жібермеуге мүмкіндік беретін тәсіл

Сапа саасындағы саясат – сапа саласындағы жоғары басшылық ресми негізін қалаған негізгі бағыттар мен ұйымдастыру мақсаттары.

Жоғалтулар (Потери) – бұл өнімнің жалпы бағасында терең жасырылған және жүйе қызметінің ақаулығымен байланысты өндірушіге беймәлім ұстап қалулар.

Ұйымды басқаруға процесстік әдіс – бұл ұйымның бизнес-процесстерінің желісін ұйымдастыруға және сол процесстерді клиенттердің қанағанттану мониторингін және процесстердің ішкі аудитін қоса алатын PDCA (Plan – Do – Chek – Act) әдісі бойынша кезекті басқаруға негізделген әдіс.

Базалық сапа профилі – бұл тұтынушы міндетті деп санаған өнімнің сапа параметрлерінің жиынтығы.

Талап етілетін сапа профилі – бұл өнімнің техникалық және функционалды сипаттамаларының сапа көрсеткіштерінің жиынтығы.

Қажетті сапа профилі – бұл тұтынушыға ұсынылып отырған өнімнің арманындағыдай күтпеген құндылықтарды беретін сапа параметрлерінің тобы.

Бизнес-процесс регламенті –, орындаушылардың әрекеттесу реті және жақсарту бойынша шешімдер қабылдау реті жауаптылық, операциялар кезегін сипаттаушы құжат.

Сапа бойынша жетекшілік – сапа саласындағы саясатты мазмұндайтын және кәсіпорынның сапа жүйесін сипаттайтын құжат

Өнімді сертификаттау – өнімнің қойылған талаптарға сәйкестігін растайтын қызмет.

Стандарттау – өнім (жүйе, процесс) сәйкес болуы тиіс сипаттамалар, ережелер мен нормаларды бекітетін қызмет түрі.

Сапаның статистикалық бақылау – бұл ерекше ақаулардың анықтау үшін процессті қадағалау әдіснамасы.

Сапаны жетілдіру функциясы – бұйымдарды және процесстерді тұтынушының қалауын техникалық талаптарға және оларды өндірудегі процесстер параметрлеріне айналдыруды жобалау әдісі.



Дәріс № 1

Тақырыбы: пәнге кіріспе

Жоспар:

1 сапа туралы терминдер мен анықтамалар

2 Дэминга постулаттары

1 «Сапа басқарудағы әлемдік тәжірибе» пәні және оның сапа басқару бойынша технологтың қалыптасуындағы ролі.

Жоғары сапа – коммерциялық табыстың анықтаушы шарттарының бірі. Сөнімнің сапасын қамтамасыз ету – бәсекелестік жағдайындағы алдыңғы қатарлы мақсат. Сапаны қамтамасыз ету – өндірістік және ғылыми секторлардың кризстік жағдайына байланысты бірден пайда болған жалпықазақстандық проблема
САПА

Философиялық анықтамаларда «сапа» термині мынандай мағына білдіреді: «Сапа ең алдымен тұрмыспен байланысқан, зат сапасын жоғалтқанда өзін жоғалта бастайды» (Гегель). Халықаралық стандарттау ұйымының берген анықтамасында «сапа» термині – бұл «объектінің бекітілген және болжалды қажеттіліктерді қанағаттандыратын қасиеттеріне қатысты сипаттамаларының жиынтығы» [1].

Сапаны пирамида түрінде көрсетуге болады (1 сур.).

САПА
ФИРМА САПАСЫ

ЖҰМЫС САПАСЫ
ӨНІМ САПАСЫ


  1. Сурет. Сапа пирамидасы [2]

Жалпығаортақ жерлерде қолданылатын көптеген сөздер сапа саласында арнайы және шектеулі мағынада қолданылады. Өнім – қызмет немес процесстер нәтижесі (бұл материалды немесе материалды емес болуы мүмкін). Өнім құрылғылар, бағдарламалық қамтылу, қайтаөңделуші материалдар (шикізат, сұйықтық, газдар, және т.с.с) болып жіктеледі.

Техникалық бағалау жүргізілгенде салыстырмалы немесе сандық мәнінің асырмалы дәрежесінін белгілеу үшін «сапа» термині жекелей қолданылмайды. Бұл мәндерді белгілеу үшін сапалық сын есімдер қолданылады: салыстырмалы сапа (асырмалылық дәрежесі), сапа дәрежесі, сапа өлшемі. Тауардың сапасының құрамдас бөліктері:

• функционалды сәйкестік (тауардың базалық функциясын дұрыс таңдау қабілеті);

 •           қосымша функциялары (тауардың базалық функиялардан басқа мүмкіндіктерінің диапазоны);

•           сәйкестік (берілген деңгейдегі стандарттар мен нормаларды қатаң сақтау);

•          сенімділік (берілген мерзім ішінде жұмыстада ақаулар мен бүлінулердің болмауы);

•         ұзақжасау (тауардың пайдалы мерзімі немес істен шықпас бұрынғы оның қолданыс жиілігі;

•           сервис (қызметтердің сатуға дейінгі, сату кезіндегі және сатудан кейінгі диапазоны, жылдамдығ және тиімділігі;

•           эстетикалық (дизайн, түрі, түсі, дәмі және т.с.с.);

•           қабылданатын сапа (абырой, тауар немесе марка имиджі).

 

Қызметтер сапасына қатысты ерекше мыналар:



•           компетенттілік (фирма қызмет көрсету үшін талапқа сай білімдер мен навыктары бар);

•           сенімділік (фирма жұмысының тұрақтылығы);

Көңіл бөлуші (жүйе әдеттегіден тыс сұраныстарда қатардан қалмайды);

•           қол жетімділік (фирма қызметкерлерімен байланыстың оңайлығы);

•           түсінушілік (клиенттердің арнайы тілектерін түсіне білу);

•           коммуникация (клиенттерді түсінікті тілде өз уақытында ақпараттандыру);

•           сенім (фирма абыройы);    

•           қауіпсіздік (физикалық және моральды қауіптен қорғаныс);

•           сыпайылық (назар аударушылық, сыпайылық, достық);

•           көрнекілік (ғимараттың материалдық көрнекілігі және қызметкерлердің киімінің әдемілігі).     



Сапа саласындағы саясат — бұл сапа саласындағы жоғарғы басшылық ресми орнатқан негізгі бағыттар. Сапа аласындағы саясат жалпы саясаттың элементі және кәсіпорынның жоғары басшылығы орнатады.

 Жалпығаортақ сапа басқару (total quality menegement) - сапаға бағытталған, ұйымның барлық мүшелерінің қатысуына негізделген және ұйым мен қоғам мүшелерінің пайдасын, тұтынушының талаптарын қанағаттандыру арқылы жетістікке жетуге бағытталған ұйымды басқарудағы әдіс. Жоғарғы әкімшілік жағынан мақсатты жетекшілік, ұйымның барлық мүшелерін оқыту мен даярлау сапаны жалпығаортақ басқарудағы салмақты шарттары болып табылады.



Жалпы сапа басқару (сапаны әкімшілік басқару—сапа саласындағы саясатты, мақсаттарын және жауапкершілікті,сонымен қатар солардың көмегімен сапаны жобалау, сапаны басқару, сапаны қамтамасыз ету, сапаны жақсарту сияқты әрекеттермен жүзеге асыратын басқарудың жалпы қызметінің аспектілері.

Сапаны жобалау —мақсат пен сапаға және сапа жүйесінің элементтерін қолдануға деген талаптарды бекітетін қызмет. Сапаны жобалауға өнімнің сапасын жобалау, басқарушылық және функционалды қызметті жобалау, сапа бағдарламасы мен сапаны жақсарту бойынша ұсыныстарды даярлауды қоса қамтиды.

 Сапаны басқару — сапа талаптарын орындауға қолданылатын, сондай-ақ қызмет жасаудың қанағаттанарлықсыз жағдайларының себептерін жоюға бағыталған опертивтік қызмет түрлері мен әдістері. Сапаны басқару процессті басқаруға бағытталғандай экономикалық тиімділікке жету үшін сапа тармағының барлық этаптарындағы қанағаттанарлықсыз жұмыстың себептерін жоюға бағытталған оперативті сипаттағы қызмет түрлері мен әдістерін қоса алады.



Сапны қамтамасыз ету — сапа жүйесінің шектерінде жобаланып, жүйелі түрде жүзеге асырылатын объекттің сапа бойынш барлық талаптарға сәйкес екендігіне сенімділік туғызуға қажетті қызмет түрлері. Сыртқы және ішкі сапа қамтамасыз ету түрлері болады. Ішкі сапа қамтамасыз ету басшылыққа сенімділіік береді, ал сыртқы – тұтынушыға сенімділік береді.

Сапа жүйесі – сапаны жалпы басқаруды жүзеге асыруға қажетті ұйымдастырушылық құрылым, жауапкершілік, әдіснамалардың, процесстердің және ресурстардың жиынтығы. Ұйымның сапа жүйесі ұйымды басқаруға қажетті ішкі қажеттіліктерді қанағаттандыруға арналған. Ол сол талаптарға қатысты жүйенің тек бір бөлшегін ғана бағалайтын белгілі бір тұтынушының талаптарынан да кең..   

Сапаны қамтамасыз етуге модель – берілген жағдайда сапаны қамтамасыз етуге қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін біріктірілген стандартталған немесе таңдаулы сапа жүйесінің талаптарының жиынтығы

Сертификаттау – үшініші жақтың өнім, процесс немесе қызмет қойылған талаптарға сәйкестігіне жазбаша кепілдік беретін процедура. Өнімді сертификаттау – бұл өнімнің қойылған талаптарға сәйкестігін растау бойынша қызмет.

Сапа бойынша жетекшілік – ұйымның сапа саласындағы саясатын және сапа жүйесін сипаттаушы құжат. Сапа бойынша жетекшілік ұйымның қызметінің бір бөлшегін ғана немесе түгелдей дерлік қамтуы мүмкін. Әдетте ол сапа саласындағы саясатты, жауапкершілік, персоналдың арақатынасы мен билігін, сапа жүйесінің әдістемелерін және инструкцияларын, басшылықты түзету мен қайта қарастырудың жағдайын қамтиды.

Сапа бағдарламасы арнайы өнімге, жобаға, келісім-шартқа қатысы бар ресурстар мен қызметтердің кезегін, сапа саласындағы нақты шараларды регламенттеуші құжат. Сапа бағдарламасының мазмұнында сапа бойынша жетекшіліктің ережелерінен сілтемелер болады.

Сапа тармағы  түрлі деңгейлерде (қажеттіліктерді анықтаудан бастап олардың қанағаттандырылуын бағалауға дейін) сапаға әсер ететін өзара байланысқан қызмет түрлерінің концептуальды моделі .

Сапаны қадағалау — объектінің жағдайын үздіксіз бақылау мен тексеру, сонымен қатар сапа талаптарының орындалуын тексеру мақсатында хаттамаларды талдау.

Сапаны тексеру  — жоспарланған шараларға сапа саласындағы қызмет пен нәтижелердің сәйкестігін, сонымен қатар шараларды ендірудің тиімділігін және олардың қойылған мақсаттарға сәйкестігін анықтауға мүмкіндік беретін жүйелік және тәуелсіз талдау. Сапаны тексеруді тексеріліп отыраған жұмыс бөлімдеріне тікелей жауапты емес тұлғалар жүзеге асырады.

Өнімнің сандық сапасын бағалаудың әдістерін өнімнің немесе қызметтің сандық бағасын және өлшеулері жайлы арнайы ғылым – квалиметрия анықтайды.




  1. Сапа мәселесі өнідіріс пен саудамен бірге бір уақытта пайда болған. Сапаның маңыздылығы жайлы ескертпелердің бірі: «Өзіңмен бірге тек қайырымды заттарды ғана ал. Қайырымдылық сияқты басынан бастап сіздің тауарларыңызға уақыт өте келе өсе беретін сенімділік тудырады, сол сияқты өтірік немесе көшірме етіп жасалған тауар сіздің тауарларыңызға сүйкімсіздік пен қарғыс атаққа ие қылдырады» (Р.Гаклют, 1553—1616). Бұл қазіргі заманауи менеджерлер мен өндірушілердің айтқан сөздерімен қиысады: «Бәрінен бұрын – сапа. Егер осы мәселе шешілсе артық шығындар мен уақыты өткен мерзімдердің мәселесі де жойылады. Сапа, өндіріс көлемінен де артық – ең біріні мәселе» (Д. Харрингтон).

Ресейде ең алғашқы сапа жайлы ескертпелер Иван Грозныйдың кезеңінен басталады. Өндірістегі стандарттаудың кеңінен еңгізілуі І Петр кезінде басталған. Қару жасап шығаруға, бұйымдарға, өндіріс жағдайлары мне бақылау тәсілдеріне регламенттеуші талаптар қарастырылатын соттарды даярлауға бірнеше указдар бар.

Заманауи сапа теориясының негізін қалаушылар Джозеф Джуран мен Эдвард Деминг болып табылады. Джуран сапаның бес элементін анықтады: жобалау (өнім немесе қызмет қандай болуы керек), орындау (жобалаушылар тапсырысы мен іс жүзіндегі өнімнің сәйкестігі), жарамдылық (сенімділік, техникалық қызмет көрсетілудің, ұзақмерзімділік категориялары), қауіпсіздік (өнімнің тұтынушыларына қауіп), қолдану (қаптау, тасымалдау, қоймаға сақтау, сатудан кейінгі қызмет көрсету). Ол сапаның төмендеуі нтижесінде келтірілетін шығындарды тіркеудің жүйесін жасады.

. 1979 ж. АҚШ-та Джуран консалтинг, оқыту, публикациялар, конференция жүргізумен айналысатын сапа институтының негізін қалады

Э. Деминг сапаны мейілінше кеңінен қарастыруды ұсынды. Оның әдісі менеджерлерге қатысты, себебі сапаға жету бойынша проблемалардың 85%- ы өнімді жобалау мен қндірісі кезінде пайда болады.

 Деминг менеджерлерге 14 шартты анықтады:

1) бәсекеге қабілетті болу үшін, нарықта алда болып, өзіңді жұмыспен қамтамасыз ету үшін өнімдер мен қызметтерді жақсартуды өзіңнің тұрақты мақсатың етіп ал;

2)        өзініңіз үшін жаңа философияны қабылдаңыз. Біз менеджерлер сақ болып, өз жауапкершіліктерін анықтап өзгерістер кезінде алдыңғы қатарлы рольдерде болуға тиіс жаңа экономикалық дәуірде өмір сүреміз  примите для себя новую философию;

3)       сапаға жету мақсатымен бақылауға тәуелді болмаңыз. Өнім сапасын ең алдымен анықтап алыңыз да кең негіздегі тексерулер қажеттілігін төмендетіңіз;

4)         баға штамптары арқасында бизнесті дамытуды тоқтатыңыз, оның орынына жалпы бағаны төмендетіңіз, біріңғай жинақтаушыларғы тұрақты жеткізушілерді пайдаланыңыз, сенім мен шыншылдық негізінде ұзақмерзімді достастыққа жол ашыңыз;

5)         өндіріс пен қызмет көрсету жүйесін  әрдайым және әржерден өндіріс көлемін және сапаны жоғарылату үшін жақсартып отырыңыз, осылайша шығындарды төмендетіңіз;

6)         жұмыс орындарында оқыту жүргізіңіз;

7)        басқаруды қайта қарастырыңыз, бақылаудың мақсаты жұмысты ең жақсы түрде жұмыс жасауы үшін механизмдер мен адамдарға көмек болуға міндетті; басқаруды бақылау ремонт жағдайында ғана қажетті;

8)         әркім максималды тиімділікпен жұмыс істеуі үшін әділеттілікті сақтаңыз; 9)        бөлімшелер арасындағы бөліктерді алып тастаңыз, жобалау, жасау, сату және өндіру бөлімдерінің қызметкерлері өнімнің немесе қызметтің өндірісі немесе қолднысы кезінде пайда болуы мүмкін қиындықтардың алдын алу үшін бір команда ретінде жұмыс атқаруы қажет у;

10)        лозунгтар мен көндірме сөздрді жойыңыз, жұмысшыларға ақауларды болдырмауға және өнімділікті жоғарылатуды өтініңіз; көндірме сөздер тек қарсыластарды тудырады себебі төмен сапа мен төмен өндірістің негізгі себептерінің массасы жүйеге тәуелді, ал ол жұмысшы күштің компетенттілігінен тыс;

11)       тапсырмлар беріп басқарудан бас тартыңыз, сандардың және сандық көрсеткіштердің әсер етуін азайтыңыз, жетекшілікті өзгертіңіз;

12)   қатардағы қызметкерлердің өз еңбегіне тәнті болуына кедергілерді жойыңыз, шеберлердің жауапкершілігі жай сандардан сапаға өзгертілуі тиіс, инженерлер мен жетекшілердің өз еңбегіне мақтануына кедергілерді жойыңыз;

13)  оқытудың және өзін-өзі жетілдірудің ширатқыш бағдарламасын жүргізіңіз;

14) өзгерістер жоғарғы басшылықпен жүргізілуі керек

Сап мен өндіріс тиімділігінің арасында тікелей тәуелділік бар. Олар бір бірін толықтырады. Сапа өндірістің, құрастырушылық-технологиялық бөлімшенің басыңқысы емес, тіптен қызмет етуші бөлімшелер, маркетинг бөлімі мен әкімшілік қызметкерлерінің де басыңқысы емес. Сапа – шынайы барлығының да, әрқайсысының да жұмысы.

Тұтынушының көзқарасы бойынша сапа – бұл оның талаптарының қанағаттануы дәрежесі. «Сападан артық бастық жоқ». Өнімнің пайдалылығы сапаның бағаға қатыстылығына теңдеседі. Ертеңгі күннің клиенті сапаны алға қояды, ал бағаға екінші орынды береді, ол бұйымдардың сапасының тұрақты дамып отырыуын талап етед [3].


Бақылау сұрақтары:

1 Сапаны басқару бойынша негізгі терминдерді атаңыз

2 Дэмингтің негізгі постулаттары қандай?
Әдебиеттері:

http://besonus.narod.ru/quality.htm



2 Ю.И. Ребрин. Управление качеством. Учебное пособие. Таганрог: Изд-во ТРТУ, 2004.

3.     http://besonus.narod.ru/quality.htm
Дәріс № 2

Тақырыбы: Сапаны басқару бойынша жүйелердің даму тарихы

Жоспар:

1 басқару бойынша жүйелердің даму тарихы

2 Сапа премиялары

1 құжаттандырылған сапа жүйелерінің даму тарихында бес этаптты ерекшелеп көрсетуге болады, оларды кейде сапаның бес жұлдызы ретінде көрсетеді (2. сур.)




Бірінші этап алғаш жүйе – Тейлор жүйесі(1905 ж.) пайда болағндағы басқарудың жүйелік әдісінің басқарудың жүйелік әдісінің бастапқы тапсырмаларына сәйкес келеді.  Ұйымдастырушылық жағынан бұл жүйе бойынша техникалық және өндірістік нормаларды инженерлер мен мамандар бекітті, ал жұмысшылар тек оларды орындауға міндетті болатын. Бұл жүйе бұйымдардың(бөлшектерінің) сапасына өткізу өрісі түріндегі талаптарды бекітетін және де өткізгіштердің – өтетін және өтпейтін калибрлер жоғарғы және төменгі шектеріне бағытталған белгілі бір шаблондарды енгізді. Тейлор жүйесінің табысты қызмет жасауы үшін алғашқы сапа саласындағы мамандар - инспекторлар енгізілді. Мотивация жүйесі ақау мен брак үшін айыппұлдарды, сонымен қоса жұмыстан босатылуды қарастырған. Оқыту жүйесі кәсіби оқыту және өлщеу және бақылау құрылғыларымен жұмыс жасауға оқытуға бағытталған. Жеткізушілермен арақатынастар техникалық шарттарда бекітілген (ТШ) талаптар негізінде құрылды, олардың орныдалуы қабылдаушы бақылауда тексеріледі (кіріс және шығыс). Жоғарыда аталған басқарудың Тейлор жүйесінің барлық ерекшеліктері жекелей әрбір бұйымның (детальдың) сапасын басқарудың жүйесі етіп тұрады.

Екінші этап.  Тейлор жүйесі әрбір нақты бұйымның (деталь, жинақтаушы бірлік) сапасын басқарудың керемет механизмін берді. Алайда, өнім – бұл өндірістік процессстердің нәтижесі, және де процесстерді басқару керек екендігі белгілі болды. 1924 ж. «Bell Telephone Laboratories»-та (қазіргі AT&T корпорациясы) Р.Л. Джонстың жетекшілігмен сапаны статистикалық басқару негіздерін салған топ құрылды. Бұлар В. Шухарт орындаған бақылау карталары, Г. Додже және Г. Роминг жасаған таңдамалы сапа басқарудың алғашқы түсініктері мен таблицалары сапа басқарудың статистикалық әдістері Э.Демингтің арқасында Жапонияда өте кең таралған және осы мемлекетте экономикалық революцияға салмақты әсер етті.

Деминг тапсырмалардың және орындалған жұмыстың нәтижелерін бағалауды доғару туралы идеяны алға шығарды, себебі оның ойынша олар қорқыныш атмосферасын құрады, жұмысқа қысқамерзімді үлес қосуға мүмкіндік жасап, ұзақмерзімді тапсырмаларды елеусіз қалдырады, және де топ бойынша жұмыстарды жояды. Э.Демингтің көзқарасына арқа сүйеп отырып Д.Джуран тұтынушы талаптарына айтарлықтай дәрежеде бағытталған («Fitness for use») «тұтынушы талаптарына сәйкестігі» жайында сапа терминінін енгізді. Ол менеджменттің сәйкессіздіктердің созылмалы нәтижелеріне жауапкершілігін көрсетті, және сапа проблемаларын шешудің жүйелік әдістерімен статистикалық әдісттерді толықтырды. Демингтің жұмыстарында негізгі көңілді ең алдымен процесстер, жүйелер мен статистикаға қатысты бөлінеді, ал Джуран әрбір менеджерге сапаны жоғарылатуға қажетті жұмыстармен ғана айналысуға көбірек көңіл бөлген. Сапа бойынша инженер – мамандығы пайда болды, ол бұйымдардың сапасы мен ақауларының себептерін талдау жасайды, бақылау карталарын тұрғызады және т.с.с. Тұтастай алғанда ақаулардың себептерін анықтау және оларды процесстерді зерттеу мен басқарудың негізінде жою арқылы ақауларды анықтау мен инспекция олардың алдын алуға ауыстырылды. Еңбек мотивациясы қиындай түсті, өйткені процесстің қалыпқа келтірілуі дәлдігі, сол немесе басқа бақылау карталарының, реттеу және басқару карталарының талдауы ескерілетін. Кәсіби оқытуға статистикалық талдау, реттеу мен бақылау әдістеріне оқыту қосылды. Олада стандартты таблицалар мен статистикалық қабылдаушы бақылау үлкен рольді атқара бастады.



Үшінші этап.  1950-ші жылдары сапаны тоталды (жалпығаортақ) бақылау TQC (Total Quality Control) концепциясы пайда болды. Оның авторы американдық ғалым А. Фейгенбаум , ол 1957 жылы «сапаны кешенді түрде басқару» атты мақаласын жазған. TQC-дің басты тапсырмалары –н3мн34 конструкторлық кезеңіндегі потенциалды сәйкессіздіктерін болжалды жою, жеткізіліп отырған өнімнің, қосалқыларының және материалдарының сапасын саралау, сонымен қатар өндірісті басқару, сервистік қызмет көрсетуді дамыту және сапаға қатысты талаптарға сәйкестікті қадағалау болып табылады. Фейгенбаум сәйкессіздіктердің себепетрін зерттеумәселелеріне көңіл бөлуге шақырды және алғашқы болып сапаға қатысты шығындар жүйесін ескерудің маңыздылығын көрсетті.

Жапонияда TQC идеяларын қуана-қуана қарсы алды және сапаны менеджментің мәселесі ретінде қарастырған, сапаны жақсарту бойынша шараларға барлық қызметкерлердің қатысуын талап еткен және «тұтынушы – жеткізуші қатынасы» терминін енгізген профессор К. Исикавтың жұмыстарында одан әрі дами түсті. Американдық концепциялардан ерекшелігі ол «компанияның масштабыдағы сапаны басқару» туралы айтатын.



пять звезд качества

  1. Сур. Сапаның бес жұлдызы

Еуропа мемлекеттерінде сапаны қамтамасыз ету құжаттамаларының жүйелеріне, және олардың үшінші жақпен (тәуелсіз) тіркелуі немесе сертификатталуына көптеп көңіл бөле бастады.

Сонымен қатар, сапаны кешенді, жүйелік басқарудың даму этапы Кеңес Одағынан тыс айналып өткен жоқ, - отандық жүйелер де көп еді. Олардың арасында: Саратовская система бездефектного изготовления продукции (БИП); Ярославская научная организация работ по увеличению моторесурса (НОРМ), созданная в Ярославском объединении «Автодизель»; Рыбинская научная организация труда, производства и управления (НОТПУ), разработанная на Рыбинском моторостроительном заводе; Горьковская система «качество, надежность, ресурс с первых изделий» (КАНАРСПИ).

БИП жүйесінің негізінде еңбектің орындалуы тікелей орындаушымен ғана жүзеге асырылатын. Орындаушы жасалған өнімнің сапасына жауапкершілік артатын.

НОРМ жүйесі жоспардағыдай, жүйелі двигательдердің моторесурсын және олардың сенімділік пен жоспардағы моторесурсты анықтайтын барлық узелдардың, детальдардың ұзаққажарамдылығының негізінде циклдық ұлғаюын басқаруды қарастырған. НОРМ жүйесінде сапаның сандық көрсеткішін жоспарлау және онң жүзеге асырылуы өнімнің өмірлік циклының барлық сатыларында жүзеге асырылатын.

НОТПУ үшін ғылыми еңбек ұйымының, өндіріс және технологиялар мен әрбір жұмыс орыны және кәсіпорынға тұтастай технологиялық құрылғыларды тұрақты дамыту әдістерін кешенді қолдану тән.

Ең жақсылардың бірі – өз уақытындағы алдыңғы қатарлы КАНАРСПИ(качество, надежность, ресурс с первых изделий), жүйесі болатын. Жүйе жоғары сапалы өнім өндіруді және алғашқы өндірістік үлгілерден-ақ сенімділікті қамтамасыз ететін инженерлі-техникалық және ұйымдастырушылықшаралардың кешенін құрайтын.

КАНАРСПИ тән сипаттаушы ерекшеліктері:


  • өнім сапасын қамтамасыз етудің мәселелерінің кешенділігі;

  • өнім сапасын жоғарылатуға бағытталған және кәсіпорынның конструкторлық, технолигиялық және сынау қызметтерінің дамытуға бағытталған дүниежүзілік зерттеулердің дамытылуын ескеретін жүйенің ізденістік сипаты;

  • организация работ по получению объективной и своевременной информации о качестве выпускаемых изделий;

  • интенсивное использование периода подготовки производства для выявления и устранения причин, снижающих качество изделий;

  • проведение конструкторско-технологической отработки в процессе создания серийного образца;

  • активное участие предприятия-изготовителя и эксплуатирующих организаций в совершенствовании конструкции изделия и повышении технологического уровня его эксплуатации;

  • универсальность, т.е. возможность применения в различных отраслях промышленности.

Многие принципы КАНАРСПИ актуальны и сейчас. Автором системы был главный инженер Горьковского авиационного завода Т. Ф. Сейфи. Он одним из первых понял роль информации и знаний в управлении качеством, перенес акценты обеспечения качества с производства на проектирование, большое значение придавал испытаниям.

Төртінші этап. 80-ші жылдары сапаны тоталды басқарудан(TQC) тоталды сапа менеджментіне (TQM) көшу басталды. Бұл уақытта сапа жүйесінің халықаралық стандарттарының жаңа сериялары пайда болды – сапаны қамтамасыз ету мен менеджментіне зор әсерін тигізген ИСО 9000 (1987ж.), стандарттары. 1994 ж. осы стандарттардың жаңа версиясы пайда болды.

TQC — бұл қойылған тааптарды орындау үшін сапаны басқару болса, онда TQМ — мақсаттарды және талаптарды қоса басқару болып табылады. TQМ-ге сонымен қатар тұтынушынға өнімнің сапасына деген сенімділігін туғызатын өлшем жүйесі ретіндегі сапаны қамтамасыз ету де жатқызылады. TQМ жүйесі (3 сур.) сапаны тұрақты жақсартуға бағытталған, өндірістік шығындарды минималдау және мерзімді жеткізілуді қамтамасыз ететін кешенді жүйе болып табылады. TQМ негізгі идеологиясы жақсартылудың шегі жоқ – принципіне негізделеді. Бұл идеология арнайы термині бар ол - «сапаны тұрақты жақсарту» (quality improvement).

TQM жүйесінде сапаны адекваттық басқару әдістері қолданылады. Жүйенің кілтті ерекшеліктерінің бірі, барлық колектив мүшелерінің сапаны тұрақты жақсатуға қатысуы, талдау мен проблемалардың шешілу жолдары, іздеудің әдістерінің және коллективті формаларын қолдану болып табылады.

основные составляющие tq


  1. сур. TQМ негізгі құрамалары:

TQC – жалпығаортаө сапаны басқару; QPolicy – сапа саясаты;

QPlanning – сапаны жоспарлау; QI – сапаны жақсарту;

QA – сапаны қамтамасыз ету.

TQM –да адаманың және персонлды оқытудың ролі өсуде. Мотивация адамдардың жұмысқа берілгендігі сондай демалысының жартысыныан бас тартып, жұмыста қалып, содан кейін үйде жұмысын жалғастыратын жағдайға жететіндей деңгейде болады. Жұмысшылардың жаңа типі пайда болады - трудоголики. Оқыту барлығынқамтушы және үздіксіз бола бастайды, ол жұмысшыларды қызметінің аяғына дейін жетелейді. Оқыту формалары да белсенді бола түсіп едәуір өзгереді – жұмысшы ойындар, арнайы тесттер, компьютерлік әдістер және т.с.с. қолданылады. Оқыту мотивацияның бір бөлшегіне айналады, яғни жақсы үйретілген аам коллективте өзін еркін сезініп көшбасшы роліне қабілетті болады, мансабында артықшылықтар болады.  

Жеткізушілер мен тұтынушылардың арақатынастарына сапа жүйелерінің ИСО 9000 стандарттарына сәйкестігі үлкен әсер етеді. ИСО стандарттарының 9000 сериялары негізінде тұрғызылған сапа жүйелерінің мақсатты басты негізі – тапсырыс берушінің талабы бйынша сапаны қамтамасыз ету, және кәсіпорынның осыны жасауға қабілетті екендігіне дәлелдер беру.

Бесінші этап. 90-шы жылдары қоғамның кәсіпорынға әсері күшейді, ал кәсіпорындарқоғамның қызығушылықтарын көбірек ескеретін болды. Бұл қоршаған ортаның және өнімнің қауіпсіздігі жағынан менеджмент жүйелеріне талаптарды бекітетін ИСО 14000 сериялы стандарттардың дүниеге келуіне әкелді.

Сапа жүйелерінің ИСО 14000 стандпарттарына сәйкестігіне сертификатталуы ИСО 9000стандарттарына қарағанда азырақ қолданыс тапты.

Появляются и корпоративные системы управления качеством, которые ставят своей целью усиление требований международных стандартов и учитывают специфику таких корпораций. Так, Большая тройка американских автомобильных компаний разработала в 1990 г. (1994 г. — вторая редакция) стандарт QS 9000 «Требования к системам качества». Хотя он базируется на стандарте ИСО 9001, его требования усилены отраслевыми (автомобилестроительными), а также индивидуальными требованиями каждого из членов Большой тройки и еще пяти крупнейших производителей грузовиков.

ИСО 14000 және QS 9000стандарттарын ендіру , сондай-ақ сапа бойынша премиялар модельдері бойынша өзіндік бағалау әдістерін ендіру – сапа басқару жүйелерінің дамуының бесінші этапының басты жетістігі.[1]


: ebook -> umkd
umkd -> Оқу-әдістемелік материал Кіші мектеп жасындағы тіл дамыту әдістемесі
umkd -> 5В 050121- Қазақ тілінде оқытпайтын мектептердегі қазақ тілі мен әдебиеті мамандығына арналған
umkd -> «Тілді жоғары мектепте оқыту әдістемесі»
umkd -> 6М 011700- «Қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы» Магистранттарға арналған
umkd -> Қазақстан республикасы білім және ғылым министрлігі шәКӘрім атындағы семей мемлекеттік
umkd -> 5 в 011700- Қазақ тілі мен әдебиеті
umkd -> ОҚУ-Әдістемелік кешені (Барлық мамандықтарға арналған)
umkd -> Тарих кафедрасы
umkd -> «Азия және Африка елдерінің жаңа және қазіргі заман тарихы»
umkd -> Ағылшын тілі пәні бойынша 1-курс студенттеріне арналған


  1   2   3   4   5   6   7   8   9


©tilimen.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет