Бастауыш сынып оқушыларын ана тілі пәнін оқыту барысында кішіпейілділікке, адамгершілікке тәрбиелеу (2-сынып)



бет1/2
Дата29.06.2016
өлшемі0.54 Mb.
  1   2
Бастауыш сынып оқушыларын ана тілі пәнін оқыту барысында кішіпейілділікке, адамгершілікке тәрбиелеу

(2-сынып)

Кіріспе …………………………………………………………….3


І ТАРАУ Ана тілі пәнін оқыту барысында бастауыш мектеп оқушыларын адамгершілікке, кішіпейілділікке тәрбиелеудің теориялықмәселелері………………………………………….8

    1. Бастауыш мектеп жасындағы оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеудің педагогикалық-психологиялық негіздері .……8

    2. Ана тілі пәнін оқыту барысында оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу жолдарын анықтау…………………………………18


ІІ ТАРАУ Ана тілі пәнін оқыту барысында бастауыш мектеп оқушыларын адамгершілікке, кішіпейілділікке тәрбиелеудің әдістемелік негіздері……………….................................................39

2.1 Ана тілі пәнін оқыту барысында оқушылардың адамгершілік қасиеттерін тәрбиелеу жолдары……………………………………39



    1. Бастауыш сынып оқушыларын ана тілі пәнін оқыту барысында адамгершілік, кішіпейілділік қасиеттерін қалыптастырудың әдіс-тәсілдері ....... .................................49

Қорытынды…………………………………………………………..60

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі…………………………………..62




КІРІСПЕ

Жұмыстың өзектілігі


Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы заңы» (1972), Қазақстан Республикасы «Тәлім- тәрбие тұжырымдамасы» (1993), Қазақстан Республикасы «Жалпы білім беретін мектептері» тұжырымдамасы (1992), Қазақстан Республикасы «Жалпы білім беретін мектептер оқушыларды еңбекке оқыту мен тәрбиелеу тұжырымдамасы» (1993) педагогика ғылымының зор сүйеніші болады. Сонымен бірге көптеген мұғалімдердің де тәжірибелері де басшылыққа алынып тәрбиенің дамуына игі әсерін тигізді.

Адамгершілік теориясы мен практикасында аса маңызды бағыттарға сын көзімен қарамайынша бүгінгі күнде орын алатын жалпы тәрбиенің оның ішінде адамгершілік тәрбиесі ұғымдарының ғылыми негізін ашып көрсету әлі де шешімін тапқан жоқ. Қазіргі таңда еліміздегі оқу-тәрбие жұмысында болып жатқан жаңартулар білім мен тәрбие жұмысын қайта қарауға міндеттейді. Бүгінгі таңда тиянақты білім беру жүйесінде оқушылар мен тәрбие жұмысын дамыту басты мақсат болып отыр.

Бұл өзекті мәселелерді шешуде және оларды одан әрі жетілдіруде оқу- тәрбие процесінде адамгершілікке тәрбиелеу мақсаты ешқашан күн тәртібінен түскен емес. Бірақ, «адамгершілік элементтерін қолданамын» немесе «адамгершілік барлық тәрбие сағаттарының тақырыбына сай келе бермейді» деген жаңсақ пікір де орын алып келеді.

Адамгершілік тәрбиесі жөнінде демократ педагог Н.А.Добролюбов жастарды гуманизмге тәрбиелеудің маңыздылығын көрсете келе гуманизмнің мазмұнын терең және әр салалы түсіндірді. Бұл тәрбиенің міндеті адам баласын қадірлеп сыйлауға үйрену ортақ тағдыр жолында істес адамдарға көмектесу, қиын-қыстау кезеңдерде жолдастар мен достарға жәрдемдесуге дағдылану керек деп талап етеді.

Н.А.Добролюбовтың көзқарасында адамгершілік тәрбиесінің жолдары мен әдістері жөнінде былай деді: «Нағыз шын адамгершілік қасиеттер мен саналар қалың халықтардың ішінде, халықпен біте қайнап дамыған адамгершілік, сол халықтың ерекшеліктерін, тілектер мен талаптарын, үміттері мен болашақтарын білдіреді»,- деді.

Қазақтың аса көрнекті ағартушы педагогы Ыбырай Алтынсарин бүкіл өмір жолын мектеп ашуға, қазақ балаларын оқуға тартуға, дүние ғылымдарын үйретуге арнады. Ы.Алтынсариннің балаларға арнап жазған шағын әңгімелері, өлеңдері бастауыш сынып оқушыларын еңбек етуге, адал, шыныл болуѓа мейірімді, қайырымды болуға, адамгершілік қасиеттерін қалыптастыруға арнаған.

Қазақ халқының ұлы ойшыл-ақыны Абай Құнанбаев жастарды халқының әдет-ғұрпы, салт-санасы, дәстүрінен тәлім- тәрбие алуға шақырды. Абайдың педагогикалық көзқарасындағы басты нысана «Атаның баласы болма, адамның баласы бол», «Жақсы көпке ортақ», «пайдаң еліңе, халқыңа тисін» деген гуманистік ой- пікірді қуаттау болды. Міне, осындай зерттеулерді жинақтап қарастыра келе, біз диплом жұмысының тақырыбын «Бастауыш сынып оқушыларын ана тілі пәнін оқыту барысында кішіпейілділікке, адамгершілікке тәрбиелеу»,- деп анықтадық.

Жұмыстың мақсаты: бастауыш сыныптарда ана тілін оқыту барысында оқушылардың пәнге деген қызығушылықтарын арттыра отырып,жастайынан ізгілікке, кішіпейілділікке, адамгершілікке бауырмалдылыққа тәрбиелеу.

Жұмыстың міндеттері:

- «адамгершілік» ұғымының тәлім тәрбиелік мәні мен маңызына сәйкес кіші мектеп оқушыларын адамгершілік тұрғыдан тәрбиелеудің теориялық негіздерін анықтау;

- ана тілі пәнін оқыту барысында кіші мектеп оқушыларын адамгершілікке тәрбиелеудегі озық іс- тәжірибелерді жинақтау;

- оқушыларды кішіпейілділік пен адамгершілікке тәрбиелеудің тиімді жолдары мен әдіс- тәсілдерін іс-жүзінде пайдалану;



Зерттеу нысанасы: 2 сыныптағы ана тілі пәнін оқыту барысындағы оқу-адамгершілік әліппесі

Зерттеу әдістері:

Озық педагогикалық тәжірибелерді сұрыптау, ғылыми педагогикалық әдебиеттерге шолу жасау, бақылау, байқау, анкета, тест, сұрақ-жауап әдістері қолданылады.



Зерттеу пәні: 2 сынып бойынша ана тілі пәнін оқыту барысындағы оқу-тәрбие үрдісі.

Диплом жұмысының құрылымы:

Кіріспеден, 2 тараудан, әр тарау 2 бөлімнен, қорытынды мен пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.



Кіріспеде диплом жұмысының тақырыбының өзектілігі ҚР білім Заңы, тәлім-тәрбие тұжырымдамалары, ұлы педагогтардың дәйектемелері көрсетілген.

Ана тілі пәнін оқыту барысында бастауыш мектеп оқушыларын адамгершілікке, кішіпейілділікке тәрбиелеудің теориялық мәселелері атты 1 тараудың :

Кіші мектеп жасындағы оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеудің педагогикалық-психологиялық негіздері деген 1 бөлімінде адамгершілік жайлы мағлұматтар мен ұғымдарға түсініктеме беріледі. Сондай-ақ атақты педагогтар мен ұлы ғұламалардың адамгершілік тәрбиесіне қатысты тұжырымдары мен үлгі өнегелік, мазмұнды деректері келтіріледі. 2 бөлімінде: Ана тілі пәнін оқыту барысында оқушыларды адамгершілікке, кішіпейілділікке тәрбие жолдарын анықтау жолдарын анықтау деген параграфында бастауыш мектеп оқушыларының тұлғалық қасиеттерін қалыптастырудағы адамгершілік тәрбиесінің бағыттары анықталған.



Ана тілі пәнін оқыту барысында оқушыларды адамгершілікке, кішіпейілділікке тәрбиелеудің әдістемелік негіздері атты 2 тараудың:

Ана тілі пәнін оқыту барысында оқушылардың адамгершілік қасиеттерін тәрбиелеудің жолдары деген 1 бөлімінде оқушыларды адамгершілікке баулуда халық ауыз әдебиеті мен әдептану пәндерінің материалдары мысалға алынып, әдістемелік жағы көрсетілген.

Бастауыш сынып оқушыларын ана тілі пәнін оқыту барысында адамгершілік тәрбиесін қалыптастырудың әдіс-тәсілдерін пайдалану жолдары деген 2 бөлімде жоғарыда келтірілген теориялық мағлұматтар мен әдіс-тәсілдерін қолдана отырып, 2 сыныпта ана тілі пәнінен өткізілген сабақ жоспарының үлгісін ұсынылады.

Қорытындада диплом жұмысының алға қойған мақсатының орындалғанын, міндеттерінің іске асырылғанын, жұмыстың орындалу барысында пайдаланған әдебиеттер келтірілген.

І ТАРАУ Ана тілі пәнін оқыту барысында бастауыш мектеп оқушыларын адамгершілікке, кішіпейілділікке тәрбиелеудің теориялық мәселелері

1.1 Кіші мектеп жасындағы оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеудің педагогикалық-психологиялық негіздері
Адамның бойындағы рухани құндылықтар оның жаратылысы мен бірге пайда болатынына көңіл аудармай, оны сырттан іздеп келеміз. Сондықтан кіші мектеп жасындағы балаларды адамгершілікке тәрбиелеу тек тәрбие сағаттарында ғана емес, ана тілі пәнінде бастауыш сыныпта оқытылатын барлық пәндерде, үйелменде, қоғамдық орындарда басты назарда болып келеді. Адамгершілік қасиеттер үлкен мен кішінің шынайы қарым- қатынас кезінде бала бойына дариды. Көзге көрінбейтін өте сезімді, аса құнды қасиеттерді жүректен- жүрекке үзбей жеткізу тек тәлімгер, ұстаздың қолынан келеді. Сондықтан ұстаздар қауымының алдында үлкен жауапкершілікпен жүргізілетін міндеттер тұр.

Педагог қауымы бала жанының бағбаны екені рас болса, сол адамгершілік қасиеттерді қалай дамытып, одан қандай нәтиже алып келеді деген сұрақтар туындайды.

Ірі педагог Антон Семенович Макаренко жастарды қайта тәрбиелеудегі өзінің бай тәжірибесіне сүйеніп, оқу-тәрбие жұмыстарын жүргізудің жүйелі теориясы мен әдістемесін құрды.

А.С.Макаренконың «Ата-аналар үшін кітап», «Балаларды тәрбиелеу жайлы лекциялар», «Тәрбие жұмысын ұйымдастыру әдістемесі» т.б. кітаптарында оқушыларды тәрбиелеудің педагогикалық талаптарын зерттеп, жинақтады. Оқушы тәртібінде мінез-құлқындағы ауытқулар кездесіп отырады. Қайта тәрбиелеу арқылы оқушы санасындағы және жүріс- тұрысындағы жеке кемшіліктерді жеңу үшін оқушы дамуындағы ауытқуларды алдын алу. Бұл қайта тәрбиелеудің А.С.Макаренко жасаған арнайы әдісі.

Жалпы педагогикалық процестегі оқыту теориясын дамытуға үлес қосқан ғалымдар, ғалым- педагогтардың еңбектерінде өз кезеңдеріне сай мектептегі оқу, таным, іс- әрекеттер, шығармашылық процесін жетілдіруде озық ойлы пікірлер айтқан.

Орыстың ұлы сыншысы, философ-материалист, жалынды революцияшыл-демократ, жазушы және публицист Николай Гаврилович Чернышевский «Жас өспірімге, болашақ белсенді қоғам қайраткерлікке, шын халық мүддесін қорғаушыларға мынадай негізгі адамгершілік саналар мен қасиеттер қажет деп есептеген: патриотизм, гуманизм, еңбекке сүйіспеншілік, адалдық, сөзді іспен байланыстыру, кішіпейілділік, єдептілік, т.б. қасиеттер қалыптастыру қажет»,- деді.. Н.Г.Чернышевскийдің көрсетуі бойынша адамгершіліктің басқа бір саласы гуманизммен тығыз байланысты. Тәрбиенің әдістер ретінде сендіру, иландыру әдістерін қолдайды. Ол сапалы оқытудың өзі тәрбиеге күшті әсер ететіндігін ескертті.

Мектеп табалдырығын жаңа аттаған жас бүлдіршін, жүрегі таза, ниеті таза, пейілі кең, пәк періште күйінде азамат қатарына қосылып кетіп жатыр ма. Егер мұғалім өзінің адам қалыптастырудағы міндетін өз дәрежесінде атқарып келе жатса, қоғамдағы жат қылықтар қайдан шығып жатыр.

Мектепке келген кезінде сондай сүйкімді, тіл алғыш, жүрегі таза, сенімі пәк жас бүлдіршін орта немесе буынға келгенде өзгеріп сала береді.

Сол кезе мына бала қандай еді, қалай өзгерді. Мынадай жаман әдеттерді қайдан үйреніп алды? Неге озбырлық жасауға бейім болып алды?- деген сұрақтар туындайды. Әрине, оның себептерін жан- жақтан іздеуге болады. Баланың қалыптасуына ықпал етіп, дамгершілік қасиеттерінің дамуына үлес қосатын мұғалім. Мұғалім оқушыға оның өмірінің азық болар асыл қасиеттер- адамзаттың құндылықтарымен, белеммен қамтамасыз етеді.

Ал бүгінгі күнгі мұғалімнің баста мақсаты- өзіндік адамгершілік қасиеттерін бала бойына дарыта отырып, оның жүрек түкпіріндегі рухани қазынасын жарыққа шығару, әрбір баланы жеке тұлға ретінде жетілдіру үшін, оның бойындағы бар қасиеттерін дамыту жас ұрпақтың бойынан тауып, дамытып немесе оған сіңіруді арман етіп отырған адамзаттық асыр қасиеттердің жиынтығын алдымен мұғалім өз бойынан тауып алмай жауапты ісін өз деңгейінде атқара алмайды.

Адамгершілік қасиеттерді өскелең ұрпақтың ақыл- парасатына азық ете білу үшін әрбір мұғалім ана тілі сабақтарында халық педагогикасының сан ғасырларда қалыптасқан салт- дәстүрлерді, әдет-ғұрыптарды жан-жақты терең біліп, оларды өркениетті өмірмен байланыстары отырып, тәлім- тәрбиеге пайдалана білуге борышты.

Әрбір жеке оқушы мұғалімнің оның жан-жақты тануға бағыттаған зерттеу объектісіне айналуы қажет. Оқушының сезімін оятып, шабытын ұштайтын, сөйтіп оны шығармашылыққа жетелейтін бірден-бір жол- болашақ жүрек түкпірінде жатқан асыл қасиеттерді жарыққа шығару. Ол оќу- тәрбиенің процессінде мұғалім мен оқушының арасында үздіксіз, үнемі байланыста болатын сезім жібі арқылы ғана жүзеге асырылады.

Балалар күнделікті оқу-тәрбие процессінде тікелей өмір тәжірибесінде «жақсы» мен «жаманды» байқайды. Оларды үлкендер тарапынан берілген бағаны меңгереді. Бұл меңгергендері балалардың күнделікті еңбек процессі үстінде жаттықтырылып, бекітіледі. Еңбек процессінде балалардың кішіпейілділік, тәртіптілік, үлкенді сыйлау, қамқорлық сияқты адамгершілік қасиеттерін өз заттарын сақтап, күтіп ұстауға, тазалық, дербестік сияқты мәдени- гигиеналық дағдыларын қалыптастыру.

Бастауыш мектеп жасындағы оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу- өте күрделі нәзік те жауапты іс. Бұл жолда сынып мұғалімінің бастауыш мектеп жасындағы балаларды қалай тәрбиелеу керек, олардың бойында адамгершілік қасиеттерді: Отанға деген сүйіспеншілікіті, еңбек ете білуді, интернационализмді, қайырымдылық пен әділеттілік сезімін, сергектік, ымырасыздықты қалай тәрбиелеуге деген аса қиын сұрақтарға жауап беруге тура келеді.

Әрбір бала өмірінде, іс әрекетінде кездесетіп мораль категорияларын (жақсылық, жаманды, борыш, ұят, адалдық, әділеттік, қайырымдылық, абырой) терең ұғынуы қажет. Адамгершілік жөніндегі тәрбиелер дұрыс іс әрекеттер оқушылар бойында мінез—құлықтың дұрыс нормаларын қалыптастырудың маңызды алғы шарты боып табылады. А.С.Макаренко эстетикалық әңгімелерге мораль теориясын түсіндіру құралы ретінде аса зор мән берген болатын. Ол былай деп жазғанды: «Өзімнің жұмыс тәжірибемде біздің де мораль теориясын түсіндіруіміз қажет деген қорытындыға келдім. Мен іс-тәжірибемде моральдік тұрғыдағы осындай теориялық әңгімелердің конспектілерің жасап та алдым, осы бағыттағы өз жұмысымды біраз жетілдіруге уақыт та жұмсадым, мен және осындай мораль теориясының аса жақсы, үлкен нәтижелерін де көрдім».

В.А.Сухомлинский бүкіл педагогикалық қызметі кезінде сөзді аса маңызды педагогикалық құрал ретінде пайдалана білді. Ол оқушылардың рухани дамуының барлық кезеңдерінде де практикалық қызмет, саяси идеялармен және адамгершілік нормаларды түсіндіру мен ұштасып отыруға тиіс деген бүкіл сенімде болды.

Адамгершілік мағлұматтар мен ұғымдардың қалыптасу дәрежесі мектеп оќушыларыныњ адамгершілік даму дєрежесініњ мәнді көрсеткіші болып табылады. Оларда қалыптастыру жөніндегі мақсатты түрдегі жұмыс тәрбиесіндегі маңызды міндет болып саналады. Ал оны шешу оқушының ішкі мәдениетіне берік негіз жасауға мүмкіндік береді. Сондықтан бұл мәселелердің заңдылықтарын негізін ғылыми мәнін ашу үшін педагогика, психология ғылымдарында жинақталған зерттеу негізінде айқындалған төмендегі тұжырымдамаларға сүйенеміз.

Психологтар А.А.Любинская, Л.И.Батович. В.В.Выготский және қазақстандық психологтар Ж.Аймауытов, М.Мұханов, А.Темірбеков, Ж.Балаубаев, Ќ.Жарыќбаев, Ж.Намазбаева, В.Шабельников- педагогтар Н.И.Болдырев, Н.С.Марьенко, В.В.Бондаревская, О.С.Бағданова, З.И.Василева, Л.Н.Рубинский адамның бойындағы қасиеттерін зерттеген кезде мынадай қорытындыға келді: барлық қасиеттердің құрылысы бірдей болады және олар 4 түрлі бөліктерден тұрады.

1. Сезім 2. Сана

3. Сенім 4. Мінез-құлық

дағдылары.

Тәрбиелейтін қасиеттеріне қарай бұл бөліктердің тәрбие беру процессінде жетекшілік ролі өзгеріп тұруы мүмкін. Себебі, ол отбасындағы тәрбиеге, жас ерекшелігіне, баланың бойындағы қасиеттеріне, қоршаған ортасына байланысты болады.

Жеке адамның адамгершілік жағынан қалыптасу процесінде адамгершілік сезімдер ерекше орын алады. Адамгершілік сезімді тәрбиелеу көп қырлы процесс. Адамгершілік тәрбие, сезім турал ғылыми әдебиеттерде бірнеше анықтама бар.

Адамгершілік тәрбиесі дегеніміз- оқушылардың бойында мінез-құлықтың белгіліі бір сипаттарын қалыптастыру және олардың өздерінің де бір-біріне, отбасына, басқа адамдарға, мемлекетке, Отанға деген қатынасын анықтайтын мінез нормалары мен ережелерін дарыту жөніндегі тәрбиешілердің арнаулы мақсат көздеген қызметі.

Адамгершіліктің пайда болуы және оның ұғымы жөніндегі мәселелерді ғылыми тұрғыдан алғашқы рет шешкен К.Маркс пен Ф.Энгельс. Олардың дәлелдеуінше, адамгершілік – қоғамдық дамудың жемісі, ол қоғам өміріндегі өзгерістерге байланысты дамиды, сондықтан таптық қоғамда адамгершілікте таптық сипатта болады. Сонымен қатар қоғам үшін қоғам мүшелерін жан-жақты тәрбиелеп жетілдіру қажет екендігін анықтады. Ол Маркс атап көрсеткендей. – « Біріншіден, ақыл-ой тәрбиесі; екіншіден, дене шынықтыру тәрбиесі; үшіншіден, техникалық оқу – болып табылады. Сондай-ақ адамгершілік тәрбиесінің міндеттерін де келтіре кетсек: адамгершілікке тәрбиелеудің маңызды педагогикалық міндеттері оқушылардың белсенді өиірлік позициясын, қоғамдық борышқа саналы көзқарасын, мөз бен істің бірлігін, адамгершілік құнды негізден ауытқушыларға жол бермеуді қалыптастыру болып табылады. Қоғамда адамның жеке басына қойылатын жалпы адамзаттық талаптарға байланысты адамгершілік тәрбиесінің негізгі міндеттері мыналар:



  • адамгершілік сананы, тұрақты адамгершілік сенімді көзқарасты тәрбиелеу;

  • жас ұрпақтың Отанға, қоғамға, еңбекке, адамдарға, өз-өзіне деген қарым-қатынасына бағытталған адамгершілік сезімді тәрбиелеу, дамыту;

  • ізгілік, парасыттылық қасиеттерін тәрбиелеу. Адамгершілік тәрбиесінің өзекті міндеті-өзі өмір сүріп отырған кезеңдегі қоғамның алдында мақсат-мүддесіне сай адамгершілік қасиеттердің тұтастығын тәрбиелеу.

Сезім дегеніміз- әлеуметтік және табиғи өмірдің сан алуан жақтарына эмоциялық қатынас. «Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының адамныњ қажеттеріне сәйкес келу, келмеуінің нәтижесінде пайда болып отыратын психологиялық процестін түрін сезім»,- деп атайды.

Алуан т‰рлі сезім ќуаныш пен ќайѓы, ашу, ќорќу, ±ят, с‰йіспеншілік, жек кµрушілік, абыржу, наздану т.б. осындай сезімніњ т‰рлері болады.

Сезімдердіњ бір тобы адамдарѓа к‰ш-ќуат, ќажырлыќ тудырады. Мєселен: елжандылыќ, намыс сезім, шынайы достыќ, махаббат, ќуаныш, сенім сезімі, ќ±марлану сезімі, т.б. Ал екіншітобы керсінше адамныњ к‰ш жігерін бєсењдетіп, енжарлыќќа, селсоќтыќќа апарады. Оѓан ќайѓы, уайым, ќорќу, ќобалжу, абыржу, ‰мітсіздену, т.б. сезімдері жатады.

Адамгершілік сезімдерге ±нату мен ±натпау, ‰йірсектік пен жатырќау, ќ±рметтеу мен жек кµру, сыйлау мен рахымсыздыќ, с‰йіспеншілік пен µшпенділік, т.б. жатады.

Адамгершілік сезімге тєрбиелеудіњ дєл, тіке жолдарын оќушыѓа айтып беру м‰мкін емес. Мысалы: Жолдастыњ немесе єдеби кейіпкердіњ ішіне ќалай да тањдаудыњ керек деп оќушыныњ алдына маќсат ќоюѓа болмайды. Ќажетті сезімді тудыру ‰шін соѓан сєйкес оќушыныњ сезім д‰ниесіне ќатты єсер ететін жаѓдайлар жасалуы тиіс. Мысалы: туѓан табиѓат туралы мектеп ќабырѓасында ќаншама айтќанымен оныњ с±лулыѓы мен ±лылыѓы балаларѓа єсер етуі м‰мкін. Ал, енді табиѓатќа экскурсия жасаса, оныњ ењ сєнді жерлерін тауып, фотосуретке т‰сіру, єњгіме ќ±растыру жайлы тапсырма берілсе. Б±л балалардыњ табиѓатќа ењ нєзік с‰йіспеншілік сезімін туѓызар еді. Б±л жаѓдайда ізгі сезімдерді туѓызып ќана ќоймайды, оныњ бекінуіне де жаѓдай жасайды.

Біздіњ ойымызшы басќа адамдардыњ мінез-ќ±лыќтарын ќабылау іс- єрекеттерін білу жєне оѓан сену барысында сезім пайда болады.



Сана- объективті шындыќты идеалды т‰рде бейнелеудіњ ењ жоѓары формасы. Психологтар жеке адамның бойындағы қасиеттерін зерттеген кезде мынадай қорытындыға келді: барлық қасиеттердің құрылысы бірдей болады және олар төрт түрлі бөліктен тұрады: сезім, сана, сенім, мінез-құлық дағдысы. Бірақ тәрбиелейтін қасиеттеріне қарай бұл бөліктерінің тәрбие беру процесінде жетекшілік ролі өзгеріп тұруы мүмкін.Себебі: ол отбасындағы тәрбиеге, баланың жас ерекшелігіне, баланың бойында қалыптасқан қасиеттеріне, қоршаған ортасына байланыста болады.

Психологтардыњ М.М±ханов, А.Темірбеков, Ж.Балаубаев, Ќ.Жарыќбаев, Ж.Намазбаева т.б. пікірінше сана µз болмысымен объективті д‰ниеніњ мєн жайын, мазм±нын, ±ѓымын білуінде белсенді ќызмет атќаратын психологиялыќ процесін т‰йсіну, сезіну, ќабылдау, ойлау, т.б. зањды нєтижесі болып табылады. Сана- шындыќты бейнелеудіњ механизмі мен формаларын тарихи дамудыњ сатыларына сєйкес айќындайтын философия, социология мен психология жєне жалпы танымныњ ењ басты категорияларыныњ бірі болып табылады.

Адамгершілік сана адамгершілік сенімді тудырады. Єдетте єдептілік сезім, сана, сенім, ±ѓымдарымен оны іс ж‰зінде асыру ±заќ процесс. Мектеп тєжірибесінде кейбір оќушылар к‰нделікті талапты жаќсы білгенімен, оны ќолдана алмайтыны белгілі.

Оќушылардыњ тілдік ќорларыныњ жетіспеуінен, олардыњ адамгершілік сезімдерінен саналарыныњ дамуына ауыз єдебиетіндей маќал- мєтелдердіњ, ањыз-єњгімелердіњ т.б. пайдалануѓа болады.



Сенім- єрбір іс-єрекеттіњ, мінез-ќ±лыќта адамныњ баѓыт-баѓдарын, принциптілігін айќындайды. Алайда, к‰нделікті тєжірибеде сенім мен мінез- ќ±лыќ іс-єрекет арасында алшаќтыќ кездесіп отырады. Оќушы адамгершілік, имандылыќ талаптарды, ережелерді т‰сініп, оѓан сенгендеріне ќарамастан мінез-ќ±лќында, адамдармен араласу барысында адамгершілікке жатпайтын теріс єрекеттер жасайтын жаѓдайлар кездеседі.

Сондыќтан адамгершілік тєрбиесінде адамгершілік ереже нормалар туралы т‰сінік ±ѓымдардыњ негізіндегі адамгершілік сезімініњ алатын орны ерекше.

Жеке адамныњ адамгершілік сезім дєрежесі оныњ мінез-ќ±лќы мен іс-єрекетін аныќтайды. Алайда, б±л процесс єрдайым тура µте бермейді. Мєселен: ењбек ќоѓам игілігініњ ќайнар кµзі екендігін бєріміз білеміз. Біраќ, бєрі біркелкі ењбек етпейді. Сондыќтан т±раќты сенімді ќалыптастыру ќазіргі мектептіњ аса мањызды міндеті.

Қазіргі қайта құру біздің қоғамымыздың ілгерілеу процесіндегі Адам факторын және оны жандандыру, ел өмірінің барлық жақтарын резолюциялық жаңарту жағдайында адамгершілік тәрбиесінің мәні және оның проблемаларын күрделендіріп отыр.

Ќорыта келгенде адамгершілік тєрбиесініњ ж‰йесі т±тастай алѓандай жоѓарыдаѓы аталѓан сезім, сана, сенім жєне мінез-ќ±лыќтыњ пайдасы адамгершілік єдет-даѓды ±ѓындыларымен аныќталады.


    1. Ана тілі пәнін оқыту барысында оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу жолдарын анықтау

Адамгершілік тєрбиесі т±тас алѓанда бастауыш мектеп оќушыларыныњ жеке т±лѓалыќ ќасиеттерін ќалыптастыруѓа жєне дамытуѓа баѓытталѓан процесс.

Єр баланыњ жеке басында аќыл-ой , ар- ождан, адал ењбек, Отанына, халќына, табиѓатќа деге с‰йіспеншілік, кішіпейілділік, ата-анасына жєне жаќын туыстарына деген мейірімділік, ізеттілік тєрізді сапаларды олардыњ ішкі стимулдарына айналдыруды зерттеу ж±мысы ретінде аламыз. Б±л салаларды тєрбиелеуде халыќтыќ педавгогиканыњ озыќ дєст‰рлерін пайдаланудыњ тиімді жолдарын айќындауда бастауыш сынып оќушыларыныњ психологиялыќ, педагогикалыќ ерешеліктеріне талдау жасаймыз.

Бастауыш сынып оќушыларыныњ µздеріне тєн психикалыќ ерекшеліктері бар екендігін байќадыќ. Мысалы: олар бір сыныптас балалармен жања достыќќа ќуанады, тапсырмаларѓа маќтанады, мектептегі мінез-ќ±лыќ норамларына жауапкершілікпен ќарай бастайды. Кіші мектеп жасында єсерленген кездерде ±станымдылыќ пен т‰сінгіштік, ќуаныш пен реніш жаѓдаларында табандылыѓы арта бастайды.

Бастауыш мектеп оќушылары µз кµњіл к‰йлерін басќара алады, ол кейде оны жасыра да алады. Б±л кезењдегі оќушылар мектепке дейінгі балаларѓа сондай-аќ жеткіншектерге ќараѓанда неѓ±рлым байсалды. 8-10 жас балаларѓа ±заќ, єрќашан ќуанышты жєне сергек кµњіл-к‰й тєн. Сонымен ќатар кейбір балаларда жаман ашуланѓыштыќ, долданѓыштыќ жаѓдайлар да кездеседі. Олардыњ негізгі себебі- талап ќою дењгейі мен олардыњ ќанаѓаттандырылу м‰мкіндіктері арасындаѓы алшаќтыќ ±хаќќа созылса жєне бала оларды жењу немес жењілдету ќ±ралдарын таба алмаса, онда мейірімсіз де ашу-ызалы сµздер мен іс-єрекеттерге алып келеді, б±ндай эмоциялыќ єрекеттерді болдырмау ‰шін м±ѓалім балалардыњ дара ерекшеліктерін жаќсы білуі тиіс.

Єсіресе, сабаќ барысында баланыњ µзіне µзі риза болуы, білуге ќ±марлыќ туѓызу сияќты сезімдерін ќалыптастыруды ескерген жµн.

Мектеп жасына дейінгі ќалыптасќан мінез-ќ±лыќ нормалары бастауыш сыныптарында адамгершілік ой- сананыњ, сезімніњ, ќарым-ќатынастыњ жања ережелерімен амытылып, диалектикалыќ µзара байланыста болуы шарт.

Психологтар мен педагогтар Ќ.Б.Бозжанова, Т.Ж‰нісова, С.Рахметова, Е.А.Орынбасарова, Л.Рудиева, Д.С.Выгодский тµменгі сынып оќушылары сыртќы єсерлерге µте алѓыр, неге ‰йретсе соныњ бєріне шынайы сезіммен ќарайтынын, былайша айтќанда адамгершілік нооормаларыныњ сµзсіздігі мен ќажеттігі басќаларѓа ќойылатын адамгершілік талаптарѓа ымырасыз болумен мінез-ќ±лќындаѓы µзінділікпен сипатталатынын дєлелдеп береді. Дєл осы кезде балаларды ж‰йелі жєне дєйекті т‰рде тєрбиеніњ ќай саласы болмасын тєрбиелеуге зор м‰мкіндіктер туады деп есептейді.

М±ѓалім балалардыњ оќуын, ењбек етуін, ойындар ±йымдастыру ‰стінде олардыњ жеке т±лѓалыќ ќасиеттерініњ дамуына жєне баѓыт беруге м‰мкіндік алады.

Жеке т±лѓалыќ ќасиеттердіњ бірі адамгершілік ќасиеттердіњ дамын аныќтайтын тєрбиеніњ µзегњ балалардыњ гуманистік ќарым-ќатынастары мен µзара ќатынастарды ќалыптастыру болып табылады.

Баланыњ жеке басыныњ адамгершілік ќасиеттерін ќалыптастыру ‰шін оныњ дербес єрекеттері ерекше мањызды екеніне назар аудару керек.

М.Ж±мабаев µзініњ «Педагогика» атты оќулыѓында баланыњ адамгершілік ќасиеттерініњ дамуыныњ психологиялыќ зањдылыќтары жан-жаќты кµрсетті. Мысалы: жан-тєрбиесі, ес, ќиял, ойлау, тіл, т.б. психикалыќ процесстерге талдау жасалынѓан жєне б±л психикалыќ процесстерде тµменгі сынып оќушыларыныњ жас ерекшеліктері кµсетілген.

М.Ж±мабаев айќындаѓан зањдылыќ оќу-тєрбие процессінде м±ѓалім де ата-ана да ескеру керек.

Ќ.Жарыќбаев кµптеген ењбектерінде жеке арнайы ѓылыми зеттеулерінде балалрѓа тєне психикалыќ (сензитивтік- жасына байланысты) ерекшеліктерді терењдетіліп ќарастырѓан.

Бастауыш мектеп оќушыларыныњ жеке т±лѓалыќ ќасиеттерін ќалыптастыруды адамгершілік тєрбиесін ж‰зеге асруды мына тµмендегіше баѓытта ж‰зеге асыруѓа болады.


  1. Каталог: wp-content -> uploads -> 2013
    2013 -> Ф-об-001/033 мазм ұ н ы кіріспе
    2013 -> Диплом жұмысы тақырыбы: Бастауыш сынып қазақ тілі сабағында инновациялық технологияларды қолданудың тиімділігі
    2013 -> Бастауыш сыныпта сын есімді оқыту. Жұмыстың жалпы сипаты 1-3 І. Кіріспе ІІ. Негізгі бөлім
    2013 -> Диплом жұмысы тақырыбы: Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету Шымкент-2008 мазмұНЫ
    2013 -> Тұңғыш Президентпен өткен бес жылым
    2013 -> Кіріспе 4 І әдебиеттерге шолу
    2013 -> Бірнеше ондаған жылдардан бері босқындар проблемасын қазіргі заманның маңызды проблемаларына жатқызады. Босқындардың жер ауыстыруының жағдайлары мен себептері әр түрлі
    2013 -> 2-5 Тарау–I. 1921-1928 жылдардағы қазақ ауылындағы салық саясаты
    2013 -> Жоспар: і-тарау. Ақпан төңкерісінен кейінгі Оңтүстік Қазақстанда демократиялық өзгерістер және қоғамдық-саяси ұйымдардың құрылуы


    Достарыңызбен бөлісу:
  1   2


©tilimen.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет