Бұл жерден Гүлнар Салықбайдың барлық өлеңдерін оқи аласыздар



жүктеу 1.03 Mb.
бет1/4
Дата20.06.2016
өлшемі1.03 Mb.
  1   2   3   4
ГҮЛНАР САЛЫҚБАЕВА 1963 жылы Шығыс Қазақстан облысы Зайсан ауданында туған. 1986 жылы С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің журналистика факультетін бітірген. "Бір жұтым ауа, қызыл күн", "Жан", "Аспандағы аңсарым", "Түс", "Кешіріңдер келгенімді өмірге" жыр жинақтары, "Марина Цветаева" атты аударма кітабы жарық көрген. Қазір "Қазақстан" Ұлттық телеарнасының бас редакторы.
Бұл жерден Гүлнар Салықбайдың барлық өлеңдерін оқи аласыздар:
* * *
Кешіріңдер кең пейілді пішінде:

жүргенімді осы байтақ өңірде!

Кешіріңдер

дәл осылай болғандығым үшін де,

келгенімді өмірге...
Кешіріңдер

сүйгенімді өртеніп,

Күтіп желдің өкпегін.

Түкке тұрмас бір істерге тер төгіп,

өмірімнің өткенін...
Кешіріңдер

жақсы көрсем бәріңді,

көргім келіп биіктен.

Содан кейін өртеп алып барымды,

Жер тырнасам күйіктен.
Кешіріңдер

сенгенімді себепсіз,

жарқыраған бағымды.

Тозып біткен заттарыңдай, керексіз

лақтырылған шағымды.
Кешіріңдер

құрметсіздің қулығын

дер кезінде ұқпасам.

Қырық тесік болса дағы сулығым,

қабағымды шытпасам.
Кешіріңдер

түсінбесем біріңді,

көңілімнің қалғанын.

Кешіріңдер

жүрегімді, жырымды

және олардың арманын...


Кешіріңдер

өзгешелеу түсінік,

өңге айналмас түсімді.

Оңып кеткен көйлегімді – түсі ұмыт,

мағынасыз ісімді...
Кешіріңдер

күткенімді үгіліп,

Кездерімді жаңылған.

Көз жасымды –

шыға алмаған тығылып,

жүрегіме ағылған...


Кешіріңдер

жасырылған жарамды –

ешқашан да таңбаған.

Кешіріңдер қолымдағы қаламды –

құмары бір қанбаған.
Кешіріңдер кітабымды бітетін –

айта алмастан бір шынын.

Кешіріңдер кереметтер күтетін

жүрегімнің дүрсілін...


Кешіріңдер

осынау бір адамды –

жағдайы жоқ белсенер.

Кешіріңдер иен қалған жағамды

қолдарыңнан келсе егер...
Кешіріңдер

жазылмаған сөзімді,

өзімді де әлі аман.

Кешіріңдер менің ғашық көзімді –

өздеріңе қараған...
***

Оятпа сен мені, қалғысам,

Өзгеге еліктеп, өзгерме.

Іздеме бекерге, қаңғысам,

Жоғалғым келетін кездерде.
Таң болып күтіп ал кешкірсем,

Ән болып, жанымды желбірет.

Жаңа айдай жарқырат ескірсем,

Қиналма «қайтемін енді?» деп...


Басқа бір әлемде тұрақта,

Көздерің бақытқа шөлдесе.

Сен мені ұмытпа бірақ та,

Өзіңді ұмытқың келмесе...


Ешқандай ағынға қосылмай,

Таңданба бәрінен сырт қалсам.

Ешқашан жоғалмас досымдай

Жер болып күтіп ал бұлттансам.


Аяма адасып, қағынсам,

Сен мені сөкпейтін шығарсың?

Мың жылдар өткен соң табылсам,

Қағаздан барлығын ұғарсың...


Түсінбе тойларда болмасам,

Және де жолымды жүрілген.

Бір күні кеудеңе орнасам

Жаңбырдан кейінгі жырыммен...


***

Қашайықшы барлық қиын сұрақтан,

қишы маған ұйқыңды.

Қарашы, анау балағынан кірі аққан

қала қандай сүйкімді!
Қашайықшы, айдалаға, адасып,

Ашайықшы басқа әлемнің есігін.

Ешкім бізді іздемесін жаны ашып,

Ешкім бізден сұрамасын кешірім...


Өтіп жатқан күніміздің көбі өлең –

Жылыстайық ақырын.

Ешкім бізге қарап тұрып төбеден,

Лақтырмасын ақылын.


Ешбір адам аямасын біздерді –

Сенгендері сатты деп.

Өшірейік бар азапты іздерді,

Басқаларға бақ тілеп.


Қашайықшы, құдай үшін, ерінбе.

Жүріп тұр ма көлігің?

Әлде мені құтқаруға сенің де

Шаппай тұр ма көңілің?!


***

Қандай қызық көктемменен кездескен –

Бақыттан жылаған.

Күрсіндіріп, күз келгенін сезбестен,

Күнге ұнаған...
Қандай қызық көктемменен кездескен –

Қимай қарасқан.

Ақыл-ойдың ну орманын кезбестен,

Адасқан...


Қандай қызық орамалмен кездескен –

Сүрткен көзіңді.

Һәм шығару ертең ерер сөзді естен

Және өзіңді.


Қандай қызық орындықпен кездескен –

Теңізге қараған.

Тіршіліктің тізіміне енбестен,

Сағат санаған...


Қандай қызық ағынменен кездескен –

Алыс сүйреген.

Берекесіз дүниеден безбестен,

Қайта билеген.


Қандай қызық жапырақпен кездескен –

Жаңа таңы атқан.

Көшелерде күндіз-түні көз көшкен

Күліп баратқан...


Қандай қызық қызғалдақпен кездескен –

Саған терілген.

Содан кейін самал желге жолда ескен

Жақсы көрілген.


Қандай қызық теңізбенен кездескен –

тұзды су алған.

Ешкімге де, ештеңеге сенбестен,

Қуанған...

***

Ішінде арман-ағыстың



Бұзылды жүрек жолдары.

Доссыз өмірмен таныстым –

Сұп-суық екен қолдары.
Қуанып жүріп, құладым,

Қар жауған қала тағы кір.

Доссыз өмірге ұнадым,

Ал енді маған бәрібір...


Бәріңнен енді алыспын,

Алыстай түсем бұл түні.

Доссыз өмірмен таныстым,

Түріміз қандай күлкілі!


Ешкімді енді тоспаспын,

Ұмытып кетіп жүрмесем.

Доссыз өмірмен достастым,

Жағдайым осы, білмесең.


Армандап жүріп, адастым,

Жолымды таптым қалайда.

Доссыз өмірмен жарастым,

Келмеші мұнда, жарай ма?..

***

Тек қана Сізді ойлаумен жалғанды әнім,



Көзімнің жаңбырына толы уысым.

Тағы бір ауырсам деп армандадым –

Сізді бір көру үшін...
Тағы бір көрсем дедім, талмай жүрек –

Арманның мұнарланған көрінісін,

Көңілім көшелерді шарлайды кеп

Сізді бір көру үшін.


Қуанып, қызық өмір сүре алмадым,

Биікке шақырмады мені құсым.

Не істеуге болатынын біле алмадым

Сізді бір көру үшін...

***

Сізді ғана күтіп жүр ем, таба алмай,



Бір күні кеп, шырағымды жағардай.

Сізді күттім қара жолға қадалып,

Қанатымды қаға алмай.
Сізді күттім күздің күрең бағындай,

Сізді күттім ханның алтын тағындай.

Күннен тамған күміс тамшы секілді –

Сізді күттім бұлдыраған сағымдай.


Сізді күттім жауын күткен даладай,

Сізді күттім тәтті іздеген баладай.

Ұмыта алмай ұзақ жүрдім көшеде,

Аяғымның талғанына қарамай.


Күтуменен құлады күн, атып таң,

Сізді күттім бөліп алып уақыттан.

Қасыңызға еріп келген ана әйел

Қалай өлмей, шыдап отыр бақыттан...

***

Тамшылар, тамшылар...



Тамшылар ән шығар

аспанның жүрегінен тамып тұрған?!

Тамшылар, тамшылар...

Тамшылар жан шығар

биікте тұра беру жалықтырған?!
Тамшылар, тамшылар...

Тамшылар шу шығар

сытырлап қара түнмен айтысатын?!

Тамшылар, тамшылар...

Тамшылар бу шығар

қызыл күн бір қараса, қайта ұшатын?!


Тамшылар, тамшылар...

Тамшылар сөз шығар

аспаннан ағып тұрған?!

Тамшылар, тамшылар...

Тамшылар көз шығар

қара жер зарықтырған?!


Тамшылар, тамшылар...

Тамшылар би шығар

ырғағы егіз менің жүрегіммен?!

Тамшылар, тамшылар...

Тамшылар сый шығар - маған жіберілген?!
Тамшылар, тамшылар...

Тамшылар жол шығар –

бір-ақ бағыты бар?!

Тамшылар, тамшылар...

Тамшылар көл шығар

көктен ағытылар?!


Тамшылар, тамшылар...Қамшылар –

жерді сабалаған.

Тамшылар – аңшылар... мені қамалаған...

КҮН
1.

Сәулең – реңімде,

Нұрға толы – уысым.

Келдім бұл өмірге

Сені көру үшін.
Көптің бірі дерсің,

Келдім күю үшін.

Келдім, ұлы көршім,

Сені сүю үшін!


Келдім жайлануға -

Ұзақ күткеніме.

Мәңгі байлануға

Қызыл жіптеріңе.


Келдім үміт тағып,

Алтын кейіпкерге.

Ал, түн құлыпталып,

Қалсын сейфтерде...


2.
Белгілі сенен безбесім,

Белгісіз кейде жоқ-барым.

Жердегі мұңды көздесін

Самсаған сәуле-оқтарың.


Мейірім ғана озардай

Өмірде мынау кіл жарыс.

Жүзіңнен сенің көз алмай,

Қараған мен бір – күнбағыс...


Алысқа жетер бір үнмін,

Алаула жүрек төрінде –

Адалдық жайлы жырымның

Ең ғажап деген жерінде!


Жетесің жалғыз бәріне,

Аман бол бақыт – от демі.

Махаббат жайлы әніме

Қайырма болып көктегі...

***
Табылмаса, табылмасын керегім,

Қандай қызық жоғалғанды іздемек!

«Мен бәрібір бақыттымын!» деп едім,

Құстар айтты: «Бақыттымыз біз де» деп...


Орындалмай қойсын мейлі ойдағым,

Отырайын өзіме өзім күлкім кеп.

Гүлдер тойлап алды дағы тойларын,

Содан кейін өліп жатты біртіндеп...

***

Асылынан жерініп,



Айдалаға анталап.

Қу кеңірдек емініп,

Екі көзі қанталап.

Адал көрсе, жаңқалап,

Арам көрсе алқалап,

Күннің көзі жарқ етсе,

Қол жеткенше қалқалап...

Өзі отырған ағаштың

түбін кесіп, балталап...

Бір жындыға мың жынды

жиып берген шартарап

Қай бетімен бұларды

көтеріп жүр арқалап?!

...көрсоқырға қор болған қайран біздің нар талап...


Алақанға түкіріп,

Бірін бірі қаумалап.

Сужыландай сумаңдап,

Пайда көрсе, саумалап.

Қоқиланған болады

Жан-жағынан жау қарап.

Жаман-жұтық шірігін

Таратып жүр саудалап.

«Биігіңнен адасып, ақ қанатым, талмалап»,

Арасында жүрерсің амалсыздан аллалап.


Бір-біріне сүйініп,

Бір-біріне иіліп,

Барлығы бір балшықтан жасалғандай құйылып.

Қызыл-жасыл киініп,

Білгенімсіп бұйырып,

Үргенімсіп, үйіліп,

Құмнан асқар тау болмас қанша жерден жиылып.
Надан шықса төбеге, құтырады мың надан.

Надандардан тұратын сияқтанып бұл ғалам.

Өмір сонда осылай өтер ме екен зырлаған –

Бәлекеттен арылмай жүрегімді тырнаған...

* * *

Сіңіріп жерден жылу, көктен көрік,



Табылмай көңіліме жеткен көлік.

Кеудеме қараторғай ұя салса,

Жем беріп, асырадың көктем болып.
Сөздері сөз ғана емес,

Саз сияқты.

өзіңсіз жердің беті таз сияқты.

Жайқалттың, жасандырдың, жарылқадың

Жалғанға жақсы қонақ – жаз сияқты.
Жапырақ қашқан қала түз сияқты,

Естегім – ертең қатар мұз сияқты.

Қайырымсыз қара жел боп сабаладың

Қарғалар ғана қалған күз сияқты.


Жақсы кез жаныңды арбар түс сияқты,

Жылыны жаны сүйер құс сияқты.

Болмасын аяғы жоқ іс сияқты –

Қатырсаң, қатыра ғой қыс сияқты...

* * *

Төрт жағымнан сені ғана көремін,



Көремін де ұмытамын сор елін.

Саясына жұрт тығылған терегім,

Қысқа күнде қырық құбылған керегім...
Мына күнде сүйер мендей кімді кім?

Сендей жарық ете алады түнді кім...

Сен дегенде шөлге айналар ындыным,

өтірікті көп айтатын Шындығым.


Сен көрінсең, қуанышта өлшем жоқ,

Ұраным да, жыр-әнім де сен, сен боп.

Бақыттымын,

Ал, сен кімсің?

Білмеймін.

Армандаймын соны білмей өлсем деп.

* * *

Тырс-тырс, тырс тырс...



Тереземді жаңбыр қағады,

Тырс-тырс, тырс-тырс....

Тағы мені табады.

Тырс-тырс, тырс-тырс,

Тыныштық бер шамалы.

Тырс-тырс, тырс-тырс...

Соның бәрі қалады.
Тырс-тырс, тырс-тырс...

Көк аспанның бөлшегі

Үзіледі, көңіліммен көрші еді.

Кімге керек өміріңнің өлшемі?

Кімге керек иегіңнің кемсеңі?..
Тырс-тырс, тырс-тырс...

Мен де сендей ағылдым,

Бұл өмірді сүрмегендей сағындым.

Тырс-тырс, тырс-тырс...

Тар бесікке таңылдым,

Аспан едім,

жазды күтіп, жаңылдым.
Тырс-тырс, тырс-тырс...

Саған несін ақталам,

Сырымды айтып сырттағыға жақпаған....

Тырс-тырс, тырс-тырс,

Сен – сөзімсің таппаған –

Қара қыстың көз жасындай қатпаған.


Тырс-тырс, тырс-тырс.

Тырсылдай бер ендеше!

Суытса да қата алмағам мен кеше.

Тырс-тырс, тырс-тырс...

Тырсылдамай қайтесің

Мұзға айналу қолыңнан еш келмесе.

Тырс-тырс, тырс-тырс...

* * *


Өкінді гүлім, өкінді –

Бүршігін енді аша алмай.

Кешіккен ұшақ секілді

Ауа райынан аса алмай.


Секемшіл көңіл сыр берер,

Тұрғызар үміт құласаң.

Кешіккен ұшақ бір келер

Күтуге оны шыдасаң...


Сол күннен қайда жүр дерек?..

Жан бар ма оны есіткен?!

Гүлдердің жөні бір бөлек –

Көктемі мәңгі кешіккен.


Қызады нанның күресі,

Сенісер жандар селдіреп.

Көзімнің көркем үлесі

Қарайды маған мөлдіреп.


Бітпеді қызық түс әлі,

Асықпай мен де кетем деп.

Жанымның жалғыз ұшағы

Кешікпей ұшса екен тек.

* * *

Өмірім жұрт білмейтін ән сияқты –



Ешқашан айта алмайтын.

Жақсының бір күлгені таң сияқты –

Көзсізге байқалмайтын.

Реніш айнадағы шаң сияқты

Бетіңді жауып тұрған.

Жүрегім кеудемдегі хан сияқты –

Кей кезде жалықтырған.

Өлеңім қып-қызыл бір қан сияқты

Жанымнан тамып тұрған...

* * *


Тоңды жаным – жапырақ,

Ағаш-тәнім аңырып тұр, ақымақ.

Күннің көзі ұйқылы –

Анда-санда ашылғанмен бақылап...


Өмір деген – үңгірлерге үңілу,

Содан кейін түңілу!


Тоңып тұрып, жылындым,

Күліп тұрып, бүліндім.

Ұрынбасқа ұрындым.

Жапырағым – жанымды қорғалап,

Қара түннің көзінен сорғалап

Келе жатқан бір өлең...

* * *

Аспанды жау қамады,



Абақтыға ұқсайды...

Біреу тонын жамады –

Бүтін болып шықса игі.
Тұралатып, жан алар

Тұман басты Ақсайды.

Жоқ іздеген балалар

Бірін бірі тапса игі.


Тағы мені таңдар мұң

Ашық күнді аңсайды.

Тұманытқан жандардың

Бақыттары жанса игі.


Ұқсап көше моншаға,

Белгісіздік құрсайды.

Мейлі, қандай болса да

Өмір кетпей тұрса игі.


Кеудемдегі сағатым

Қалған күнді өлшейді.

Бір сілкініп алатын

Ғажайып сәт келсе игі...


Бір сағыныш балалап,

Көктем исін көксейді.

Сай-саланы сағалап,

Бір жылы жел жетсе игі...

* * *

Қалыңдар жұқа жанымды құтырып, тепті,



Бәрін де көріп, білесің жанарың қалса.

Троллейбустар талайды түкіріп кетті,

Ішінде соның болмадың, амалым қанша...
Соңғы рет күлген көктемнің көздерін аңсап,

Соңынан қайтқан құстардың ермедім жылап.

Өзгеге кетті жастығым, өзгеріп, алшақ,

Соғыста өлген сарбаздай келмедің бірақ.


Күтумен өткен күнімді көп көрдің бе екен,

Атыңды көше әніне қосады күнде.

Тұманды түнде адасып, жоқ болдың ба екен?

Трамвай сенсіз салдырлап, босады мүлде.


Әлде сен мүлде басқасың, арманың бөтен,

Кеудемде бүгін ерекше сезілді бүлік.

Сен бар деп, бекер өзімді алдадым ба екен –

Шынайы өмір барына көзімді жұмып...


Жауабы әсем жастықтың желігі кетті,

Қалыңдар жұқа жанымды соғады күнде.

Өзіңе жетем деуменен өмірім өтті –

Барыңа сенген кездердің обалы кімге,

Әділет?!

* * *


Көзің жасын көл қылып,

Алжыдың, қаңтар, алжыдың!

Қыспағынан құтылмай

Жүрген жандай қаржының.

Көк темірге жол қылып,

Жүйкенің тозған қалдығын.

Орындап жүрміз жүгіріп,

Алланың берген жарлығын...

Кешегі кемсіз дүние

Ұлтарақтай тар бүгін.

Шимай-шатпақ сияқты

Шыр айналған әр күнім.

Тау басына жете алмай,

Әр төбеде қалды үнім.

Түсінуден қап барам

Тіршіліктің қалжыңын.

Аласартып барады

Арқамдағы тау-жүгім.

Аша алмаған жандаймын

Асылы көп сандығын.

Жағымпаздар жайлаған

Төңірегін жалдының –

Түсіне алмай барамын

Пендешілік даң-дұңын.

Қожайыны ас бермей

Қойған иттей қаңғыдым...

Тағы қандай сыйың бар,

Таңғажайып тағдырым?

Көктем едім бір кезде

Енді, міне, қарлымын

Қайда кеттің көрінбей,

Аспандағы хан-күнім?

Ашпаймысың көзіңді?!

Айтпаймысың сөзіңді?!

Алмайсың ба мойнынан

Арманымның дар жібін?

Сен көрінсең бір сәтке,

Кешірер ем барлығын...

...ақ қағазға айтқан соң

Қара түнде қалды мұң...

* * *

Қаншама рет кезіктің қарсы алдымнан,



Талай сені танымай кеткем өтіп.

Біреулерге өзіңсің ән салдырған,

Біреулерді өлердей өкпелетіп.
Еліктіріп, елестей жоқ боласың,

Күндей шыға келесің қайдан күліп?

Бір жоласаң, шүпірлеп көп қонасың,

Біреулердің бастарын айналдырып.


Бір жетесің күдерін үзбегенге,

Былығы көп жүректен жерінесің.

Таппай, тауым шағылып, іздегенде

Көздерінен ұлымның көрінесің.

Бақыт...

* * *


Жүріп келем көшемен жайдақ, тайғақ,

Секіртеді сезігім антұрғандай.

Қара қазан түбінде қайнап-қайнап,

Дүниенің қызығы сарқылғандай.


Жау іздеген жандарды түсінбедім,

Қата алмадым жолында қарыс-кектің.

Болғаннан соң шамалы күшімде мін,

Айдалаға бөлініп, алыс кеттім.


Жаным күйіп, батамын тағы нуға,

Жалғастырам амалсыз ақ әнімді.

Аллашыл боп, күнәдан арылуға

ұры сауап жинаған заманымды...


Ұялатын кім қалды арға қарап,

Қайтарардай жұртымның қайран бағын?!

Жүр мұсылман болғанын жарнамалап,

Қарынына қанша май байланғанын.


Көңілімнің жайлауы таз болғандай,

Шошынамын осылар түсіме енсе:

адамды алдап, жиғаны аз болғандай

алдайтұғын Алланы күші келсе.


Өмір деген оларға тұйық көше,

Солар – құдай жазалап, шын ататын.

Біреу егер өзінен биіктесе,

Табанына мұз қойып, құлататын.


Жұмырына жұқ болмас жұтса бәрін,

Көріп, біліп, еңбегін бағалар кім -

тізгін ұстап, тіріге ұқсағанын

бесігінен безінген балалардың...


Көшелердің кеудесін темір құрсап,

Көрерімді көрмекке жүріп келем.

Тоқтағандай болды да өмір бір сәт,

Қайта кетті басталып үмітпенен...

* * *

Нұр-жауынның толастамай легі,



Шу қалада қандай қызық адасу!

Қараңғыда жарық төгер реңі

Қандай қызық телефонмен жарасу!
Жолыққандай қыс ішінен бір көктем,

Қараңғыда қағаз бенен қаламсыз,

Қандай қызық телефонға сыр төккен

Ағыл-тегіл, алаңсыз...


Аспан түстес алақандай тақтаға

Әппақ жолдар тізіледі табанда.

Рақмет, жыр жазуға шақ қана

Телефонды ойлап тапқан адамға!


Құлан-таза жазылғандай қотырдан,

Оған бақыт әкелгендей бұл ай сәл.

Телефонға өлең жазып отырған

Біреу көрсең, хал-жағдайын сұрай сал...

* *

Жүз рет құлап, жүз рет тұрдым,



Құлармын талай әлі мен.

Нан үшін талмай қызмет қылдым

Бала-шағаның қамымен.
Ұнамай ешбір жиын да маған,

Жақсымен келем жарасып.

Жүрсем де қара құйыннан аман

Өлеңнен қалдым адасып...


Көп болды мініп, жеке кетпедім

Желден де жүйрік, боз атын.

Білдірмей күннің бекер өткенін,

Қиналсам, қолын созатын.


Көп болды оны ерттемегелі,

Кетпегелі айға мен ұшып.

Бермейтін еді дертке де желі,

Тірліктің уын бөлісіп.


Көмкерер едім Айды да гүл боп,

Өзіме берсе ерікті.

Жақсы көрмесең, қайғы да, мұң жоқ –

Елестетесің өлікті.


Білмеймін қандай сый тастайтынын,

Туады мендей тағы өрен.

Өмірдің өзі – ұйқаспайтұғын,

Ақыры жұмбақ ақ өлең...

* * *

Қар жауып тұр құйылып, түйдектетіп,



Ағындатып, қалықтап, билеп кетіп.

Қар жауып тұр,

Қайнаған тіршіліктен

Қайта-қайта көзімді сүйреп кетіп...


Жақындаса жауратар жанын ашып,

Қар жауып тұр жарысып, жамырасып.

Ағаш қана серейіп, селт етпейді,

Көкірегі көктемге әлі ғашық.


Қар жауып тұр бұрқырап, бұраңдасып,

Қара жерге лап қойып, ұрандасып.

Көшедегі көліктер шыңғырады

Абайсызда алғандай жылан басып.


Қар жауып тұр қараны бүркемелеп,

Ұшып келе жатқандай мың көбелек.

Қар астында бәйшешек гүлін ашса,

Кетер ме екен кеміріп бір кемелек...


Төтелетіп, төменге жол алғандай

Қар жауып тұр.

Ерісе, обал қандай...

Арманымның адасқан шағаласы

Отанына сағынып оралғандай.
Қар жауып тұр қанатын желбіретіп,

Еркелетіп көңілді, елжіретіп.

Көз алдымнан осы бір әппақ әлем

Қалмаса екен, шіркін-ай, енді кетіп...

* * *

Қанатым қайта қағылып –



Шарпыған шетін от талай.

Алланың нұрын жамылып,

Барамын ұшып, тоқтамай.
Сүймей-ақ астың майлысын,

Кимей-ақ қымбат, түрлі ішік,

Көтеріп гүлдің қайғысын,

Барамын бумен бірге ұшып...

* * *

Өкпелеме бұл өмірдің азына,



бұрылып кеп,

Қыс ішінде қырық шаршы жазыма

жылынып кет...

Бұрылып кет.

Өліп қалсаң, қайтадан тіріліп кет.

Бал қосып, шай ішеміз.


Өкпелеме бұл өмірдің қысына,

қысылып кеп,

Ұятсыздар әлемінің исінен

ұшынып кеп,

Енді қайта тоңбастай ысынып кет.

Бал қосып, шай ішеміз.


Қыс ішінде қырық шаршы жазыма

сен келіп кет.

Мейлі, мені жылуға кенде ғып кет.

Емделіп кет,

Аш көңілге аямай жем беріп кет.

Бал қосып шай ішеміз.


Өкпелеме жер жаурап, терек тоңса,

Жазыма бір келіп кет,

Керек болса.

Өкпелесең өкпеле маған ғана –

себеп болса...

Бал қосып, шай ішеміз...

* * *

Қосылса дағы мың бояу,



Қара түс түгел жеңеді.

Көңілге түссе шын қаяу,

Басқаның бәрі өледі.
Қалмайды қызыл, жасыл да,

Қара түс бәрін қырады.

Ақыры қара шашыңда

Ақ қана билік құрады.


Бере ме шайтан тілегін,

Қараның күші орасан.

Қып-қызыл сенің жүрегің

Қарайып кетер жоласаң.


Жемісі күннің – мың бояу

Қарадан қашып келеді.

Түнектен шыққан түнгі ояу,

Көзіңнің бар ма көмегі?


Тосады бәрін ерінбей,

Қанаты жанның талғанда.

Күн дағы қалар көрінбей

Қара бұлт қамап алғанда.


Көнбейді тұсау, ноқтаға,

Өңдінің бәрі өрістей.

Көгілдір аспан тек қана

Келеді әлі беріспей.


Таба алмай ешкім әлі емін,

Қайнайды қара басынып.

Жанымның әппақ әлемін

Келемін содан жасырып.

* * *

Тереземнің ағарып ар жағы әлі



Бүгін тағы түсімде қар жауады...
Қармен бірге қалықтап, ұшып жүрем,

Ұшып жүріп, көп жайды түсіндірем.


Терезелер жанымды ұғар ма екен...

Шынымды айтсам, шытынап, сынар ма екен?!


Арындаған ауыздай сандырақтап,

Ән салсам ба ең биік тауды мақтап...

Қармен бірге мен дағы қонар ма екем,

Қара жерде қалтырап, тоңар ма екем...


Табандарға көрініп ақ қар бөтен,

Қаршылдатып, қағынып, таптар ма екен?!


... Тереземнің қап-қара ар жағы әлі –

Бәлкім бүгін түсімде қар жауады...

* * *

Асылдан қалған сарқындай,



Құмар боп қара құлыпқа,

Батпаққа тамған алтындай

Күн батып кетті бұлтқа.
Көруден жерді қажалған

Көздерін жұмып, жұбанып.

Қалыңнан қашып сазы алуан,

Қайтадан жатыр құралып...


Демалыс алды күн бүгін

Айласын елден асырып.

Айтылмай кетер шындығын

Алысқа жатыр жасырып...

* * *

Жығылды көзім –



нұр күткен,

Соқпағым мынау –

ілбіткен...

Құлады басым құлазыған кеудеме

тірліктен.
Суындым –

қаңтардың қара тасындай,

Күлкім –

сараңның құйған асындай.

Үзілді адасқан ойларым

құлдың құнсыз басындай.


Білдім

тірліктің түпсіз қуысын,

Күлдім

күлмеңдегенге күні үшін.



Тұрмын

Тұрақсыз құмның үстінде,

Әй, құрысын...
Қалдым

шашудай жерде шашырап.

Өмір –

тастан да гөрі тасырақ...



Ырсылда пайда қуалап,

Бәрің бір қулық асырап...

* * *

Жапырағың жайқалып,



шақырып ең, Алматы,

Ақындарға таусылмас тақырып ең, Алматы.

Арығыңда қалтылдап ағып бара жататын

Ат басындай алмаңнан татырып ең, Алматы...


Таза-ақ едің, Алматы,

Ғажап едің, Алматы!


Жасыл бағы жанымды көрікті еткен Алматы,

Тумаса да туғандай болып кеткен Алматы.

Сары күзге малынып,

сағынудан жалығып,

күндерімнің куәсі - өліп кеткен, Алматы.
Таза-ақ едім, Алматы,

Ғажап едім, Алматы!


Тасқа шаншып қоя алсаң, таяқ өнер Алматы,

Қыр қазағы қызығып, сая көрер Алматы.

Қарт Алатау қабағын жадыратып жатсын деп,

Жасаған да қалмаған аяп өнер Алматы.


Балаң едің, Алматы,

Дарам едің, Алматы.


Көктем келсе, көрінбей, гүлге айналған Алматы,

Төбесінен кете алмай, күн байланған Алматы.

Сен едің ғой ертегім шынға айналған, Алматы....

Өмірімнен аумайсың мұңға айналған, Алматы.


Балаң едім, Алматы,

Дараң едім, Алматы...


Бір едің ғой, Алматы,

Жыр едің ғой, Алматы.

Ертегінің соңындай тірі едің ғой, Алматы...

* * *


Келші, көктем-сіңілім,

Қайда кеттің қыдырып –

желп-желп етіп тұлымың,

бұлақ болып жүгіріп?!


Қоңыраудай сыңғырлап, күліп жүр ме екенсің?

Келеріңді бір күні біліп жүр ме екенсің?


Бақытыңмен, бауырым,

қай жақтарды жылыттың?

Гүлдің жинап тәуірін,

Бізді қалай ұмыттың?


Басқа жердің бағына ұнап жүр ме екенсің?

Сар далаңды сағынып, жылап жүр ме екенсің?


Тоңдым, құлдай торығып,

Барлығыңды білдірші.

Түсімде бір жолығып,

Аязымды сындыршы.


Көшелердің бойында шұбап өнер ме екенсің?

Ала қардың астынан шыға келер ме екенсің...


Келші, көктем, құспенен,

Бір-ақ күнде білдірмей.

Қоштасуға қыспенен

Қалайын мен үлгірмей.


... Осы биыл сен әлде кешігер ме екенсің?

Келе ғой деп шақырсам, есінер ме екенсің...

* * *

Сен мені ая.



Сені мен...

Аяймын сені,

бері қара!

Тағдырдың тасыр желімен

барарымыз – жер ғана...
Арман-ай...
Айналдым күнді.

Ай алыс...

Жүрегім еттей тартылған.

Көзімнен кетпей аяныш,

Қараймын жерге шарқ ұрған.
Арман-ай...
Аяныштың дертімен

айналып барам өлеңге.

Дүние барлық көркімен

шұрқырайды төменде.


Арман-ай...
Көзім кетсе ілініп,

Қалар ма екем тағы әнсіз.

Бір бұтаға тығылып,

Қонар ма екем алаңсыз.


Арман-ай...
Көңілімнің жайы алуан,

Ая мені, құлақ түр.

Аспан анау – аялған

Үнсіз іштей жылап тұр...


Арман-ай...

Қанатымның талғаны-ай...

* * *

Мен білмейтін адамдар:



көшелерде,

үйлерде,


Жаназада, жарыста,

емханада, билерде.


Мен білмейтін адамдар

қуанады, күледі,

Мен білмейтін өмірін өздерінше сүреді.
Мен білмейтін адамдар

(мен де соның біреуі)

Өзге түгіл өзін де түсіне алмай жүреді...
Қаламымен жазылған құдіреттің көктегі,

Мен білмейтін адамдар – жұмбақ кітап беттері.


Мен білмейтін адамдар –

көрінбейтін ұшқаны,

тас үйлердің ерекше тағдыры бар құстары.
... тереземді ұратын тамшылардың тырсылы –

Мен білмейтін адамдар жүрегінің дүрсілі...

* * *

Қалада мынау қарғалы



Күлген де болам наз айтып,

Көңілім кімнен қалмады,

Көзімнің нұрын азайтып.
Қанатың қайда қырқылған,

Көңілдің көркем нәзігі?

Адасып қалған жұртыңнан

Жанымның бітті азығы...


Қалада мынау қарғалы

Жүзеді жүрек әлі өңді.

Көруден көзім талмады,

Сенеміз кімге, ал, енді?..

* * *

Қаланың қара сөздерін



Қараша ұғар күркілдек.

Көк түннің қызыл көздері

Жұмылып жатыр біртіндеп.
Көк түннің көне суығы

Тамаққа сонда тас кептер.

Жанымның жалғыз жуығы

Сен қайда жүрсің, аш кептер?


Қашық та емес жол да аса,

Сен қайда жүрсің ұмытып?

Жегізер дәнім болмаса,

Жібермес пе едім жылытып.


Көк түндей суық кейде есің,

Мені де қойдың қатырып.

Көңілдің жыртық жейдесін

Жамай бер енді аһ ұрып...

***

Қаншама ағаш егілді екен сен үшін,



Қаншама дән себілді екен сен үшін.

Қаншама ақын қара жерге тірідей

Көмілді екен сен үшін...
Қанша қылыш сермелді екен сен үшін,

Қанша батыр жерленді екен сен үшін.

Қара жауын, қара тастың сызында

Тергелді екен сен үшін...


Қаншама ұлды тор алды екен сен үшін,

Арылмайтын сор алды екен сен үшін.

Қанша бұрым білегіне жауыздың

Оралды екен сен үшін..


Қаншама жан сөгілді екен сен үшін,

Қаншама қан төгілді екен сен үшін.

Мөлдіреген көк аспанды ту еткен

Менің алтын жеңісім!


Сенің атың – жаздың жайлы желінде,

Тыныштықта балқыған жер демінде.

Алма ағашы сияқтанып гүлдейсің

Атыңды айтып, күбірлеген ерінде.


Өлеңдесің қаламымнан құлаған,

Өзімдесің – түсінбейтін бір адам.

Үніндесің шырылдаған сәбидің

Қол-аяғын босатуды сұраған.


Сен – күнімсің, жарып шыққан бұлтты,

Сен үнімсің бұзған қара құлыпты.

Биіктікке құмары бір қанбаған –

Сен – бағымсың, қыран болып самғаған.


Ұлы армансың, алты алашты тербеген,

Ұлы айқайсың, көкіректі кернеген.

Жебеушісі – желді сүйген жанымның,

Сен – шуақсың, өлтірсе де өлмеген,

Азаттық!

***


Алатаудың басында қысы-жазы қар жатыр,

Қарға айналған жасымда төгілмеген зар жатыр.

Арманына жете алмай, шөгіп қалған нар жатыр,

Қараюды білмейтін қасіретті ар жатыр.


Алатаудың басында атар-атпас таң жатыр,

Қызылкүрең қан жатыр... ең ақырғы хан жатыр...

Бақ іздеген бабамның басын шауып алмаққа

Бар ақылын жұмсаған дұшпандардан шаң жатыр.


Алашымның басынан бір кетпеген мұң жатыр,

Сол мұңымды жасырып, жарбаңдаған түн жатыр.

Алатаудың басында биіктікке шақырып,

Еміс-еміс естілген құдіретті үн жатыр.


Биіктей бер, құмдай боп, ұсақталмай, ұлы елім!

Сенен басқа жоқ менің дүниеде тірегім...

Аңсағаным – Азаттық, күндей болып реңің,

Шеш көңілдің шідерін!

***

Жарасқан аспанына асқақ елдің



Атыңды тауға жаздым, тасқа да өрдім.

Аталар арманының баласы едің

Ат жалын тартып мінер жасқа келдің.
Жолдардың қиынымен жүріп көрдің,

Соңыңнан ерген елге үміт болдың.

Жарқырап күнмен бірге шығып едің,

Өзің де күнге айналған жігіт болдың.


Жазылды атың аппақ әріптермен –

Жағылып, жан-жағына жарық берген.

Жиырма жыл жиырма жырға айналды

Қаламмен қанат тағып, халық берген.


Болары анық ертең әлем сіздік,

Кеудемді керіп тұрған әуен сіздік.

Жыл да емес, ғасыр да емес, мәңгілік бол,

Жиырма жасқа келген Тәуелсіздік!

***

Ән дарыған далада шыңға айналған Астанам,



Төбесінде жарқырап, күн байланған Астанам!
Жұлдыздары жамырап, ай кетпейтін Астанам,

Қыс та қиып кете алмай, жай көктейтін Астанам...


Ақтарылып ауасы, ағылатын Астанам,

Бармасам да, барсам да сағынатын Астанам.


Жадыратып жанымды мұң-қайғы алған, Астанам,

Ертегімсің сен менің шынға айналған Астанам!


Көкті сүйген көркімен таңдандырған Астанам,

Көңілінде көргеннің ән қалдырған Астанам.


Еркелеген Есілдің ағасындай Астанам,

Азаттықтың ақжолтай баласындай Астанам.


Көзін ашып, тұрғанша күн бесіктен, Астанам,

Бір жеңе алмай жарығын, түн кешіккен, Астанам...

Мен қайтер ем түс болып, өң болмасаң, Астанам?!

Мен қайтер ем жаһанда сен болмасаң, Астанам?..

***

Көшпелі елдің көркі едің сен, азаттық,



Ен далада ерке едің сен, азаттық.

Ұмытылмас, ұлы арманға айналып,

Сан жүректі өртедің сен, азаттық...
Сағынышты салтым едің, азаттық,

Қолға түспес алтын едің, азаттық.

Қанатыңа қара темір байланып,

Талай азап тартып едің, азаттық.


Алтын күннің шуағы сен – Азаттық!

Өр рухымның қыраны сен – Азаттық!

Алашымның ұраны сен – Азаттық!

Қиялымның пырағы сен – Азаттық!
Аспанымды еншіледің, азаттық,

Мәңгі еліме төнші менің, азаттық!

Ағыл-тегіл тасқыны боп ауаның

Жүрегіме енші менің, азаттық!


Азат елдің ертеңіне сендіре,

Көк байрағым, толқынданып, желбіре!

Аталарым арман еткен азаттық,

Көк аспандай төбемізден мөлдіре!

***

«Солнце – мое, я его никому не отдам...»



М. Цветаева

Күн – менікі,

Менің жарық жанымда!

Кете алмайды ол дүниеде барымда.

Күн – менікі, суығанды білмейтін

Кеудемдегі ыстық-ыстық ағында.


Күн – менікі, жоғарыда, төменде

Ешкім оны тыға алмайды тереңге!

Күн – көзінде елжіреген елімнің,

От тілінде ой айтатын өлеңде.


Күн – менікі, мәңгі менің қасымда,

Бабаларым таңбалаған тасымда.

Тереземді қара бұлт жапқанда

Көздерімнен аққан ыстық жасымда.


Күн қуанып, шалқып-тасқан кезімде,

Дөп-дөңгелек келбетімде, сөзімде.

Күн – төбемде,

көк аспанның үзігі –

Көк туымда, өмірімде, өзімде!

* * *


Қар...

Түрі жоқ толастар...

Сол ем сияқты.

Алланың шимайындай ағаштар

өлең сияқты.
Жасыма.

Ұлы көктің үлпілдеген жасына

Жең шылармын.

Бәлкім қонып, еріп жатқан басыңа

Мен шығармын.
Бүгін қарлымын, жарлымын,

Үнсіз, сұрақсыз...

Қар сияқты сенің де барлығың,

Тұрақсыз.


Қар...

Түрі жоқ басылар,

Кел, ұша алсаң.

Басқан ізім басқа жақта шашырар,

Жерге түсе алсам.

* * *


Көше бойы өзімді үлестіріп,

Шаштым.


Телефоннан бақыттың үні естіліп,

Маспын.
Онсыз өмір - өтірік,

Жетім көрік.

Білдім.


Қыссыз қыста құссыз жаз секілденіп,

Күлдім.
Көлеңкенің көзіндей

Көрінбейді ешкім.

Жүрегімнің соңынан ілестім...

* * *

Бүгін де ештеңе жаумайды,



Бостықты қуып.

Қарғалар өртенген өлеңнен аумайды,

Аспанда туып.
Бүгін де көшелер тасиды,

Бағдаршамдарға бағынып,

Көлемсіз көңіл жасиды

Жоқты сағынып.


Бүгін де барлығым белгісіз,

Өмір өнбейді.

Қайдан табасыз енді Сіз

Мендейді?

* * *

Құс болсам ғой,



Ұшар едім, ұшар ем...

Қалар еді қялымнан тыс әлем.


Қалар еді қыбырлаған тіршілік,

Аспаныма алсам болды бір шығып.


Сол аспанда ойланар ем,

Тұрар ем,

Биіктерде бір салтанат құрар ем.
Содан кейін қалтырар ем, тоңар ем,

Содан кейін жерге қайта қонар ем...


  1   2   3   4


©tilimen.org 2016
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет