Психологиялық қызметті ұйымдастыру шаралары Мектептегі психологиялық қызметтің қажеттілігі



жүктеу 0.88 Mb.
бет6/7
Дата08.07.2016
өлшемі0.88 Mb.
1   2   3   4   5   6   7
жайлы педагогикалық терминология; педагогикалық ақпаратты қолдану, өңдеу, алу әдістерін меңгеру; педагогикалық құбылыстың диагностикалық тәсілі (ди-алектикалық ойлау); педагогикалық үрдіс пен құбылыстарға, өзінің педагоги-калық тәжірибесін баяндауға жүйелі амал жасау; педагогикалық қызмет жайлы, тұлға мен ұжым құрылымы жайлы білімі; оқу-тәрбис құбылысындағы, үрдісіндегі факторлар мен шарттарды, қозғаушы күштерді, қарама-қайшылықтарды табу, талдау, баяндау қабілеттілігі; педагогикалық жаңашылық салдары: баланың жеке тұлғасын, оның өзіндік көңіл-күйін, денсаулығын, белсенділігін дамыту, мұғаліммен ынтымақтастығын нығайтатын жаңа педагогикалық бағыттар.
Қазіргі кезде әрбір қоғам мамандарының алдына қойған талаптарына сәйкес "маман моделін" маман профессиограммасын жасау міндеті — жұртшы-лықтың назарын өзіне аударуда.
Бұл міндетті шешуге байланысты ғылыми зерттеулер жүргізіп жүрген ғалымдар, педагогтар, психологтар бар (Н.В.Кузьмина, Ф.Н.Гоноболин, В.А.Сластснин, А.И.Щербаков, Н.А.Сорокин). В.А.Сластениннің пікірі бойынша, мұғалім профессиограммасы мыналарды қамтиды:
1) қоғамның саяси сапалары;
2) әлеуметтік-психологиялық, этикалық-педагогикалық және ұстаздың жеке басының сапалары;
3) психологиялық және педагогикалық даярлық;
4) мамандық бойынша даярлық;
5) пән бойынша даярлық.
Бұл сапалар мұғалімдік қызметке қойылатын жалпы талаптардан туады.
Инновациялық іс-әрекет моделін қалыптастыруда Л.Н.Подымова өзінің ғылыми-зерттеу жұмысында отандық және шетел педагогикалық, исихологиялық, әдістемелік негіздерін оқып үйренудегі мынадай көзқарастарды ұсынады: аксиологиялық, рефлексті-қызметтік, жүйелі-қызметтік, әлеуметтік-психологиялық, жеке-шығармашылық. Антор мұғалім моделін жасауда жалпы инноватика жайлы (Б.Мор, Э.Роджерс, И.Шумпетер) білімге сүйену, моделдің технологиялық блогын құрауда жаңалықтың өмір сүру циклін, оның сатыларын (талдау, жоспарлау, даярлау, қолдану) жаңалық енгізудің пайда болуы, меңгерілуі (диффузия мен рутинизация) сияқты құбылыстарды басшылыққа алыну керек деп көрсетеді.
А.Николс ұсынған жаңалық енгізудің модел инновацияның үш турлі кезеңін даярлық, жоспарлау, жаңалықты енгізуді қамтиды.
Инновацияның мазмұндық құрылымына кіретіндер — білім беру-тәрбие-леу үрдісінде, оқу-тәрбие жұмысын және оларды меңгеріп алу, зерттеу, мектептегі оқу-тәрбие үрдісіне енгізу.
Болашақ ұстаздың инновациялық іс-әрекеті төрт түрлі өлшеммен сипапалады:
♦   инновациялық іс-әрекеттің қажеттілігін сезінуі;
♦  оқу үрдісіне жаңалық енгізуде шығармашалықпен қызмет етуге даярлы-ғының болуы;
♦ енгізілетін жаңалықтардың бағытының дұрыстығына тиімді нәтиже әкелетініне сенімді болуы;
♦   белгілі проблеманы шешудегі қолданылатын инновациялық іс-әрекетті толық өзіне қабылдап, оны енгізе білуі.
Бастауыш сынып мұғалімінің инновациялық іс-әрекетін ғалымдар былай сипаттайды:
1. Инновациялық іс-әрекеттің негізгі міндеттері:
♦  жаңалықты тұтастай және жекелеген кезеңдерінің нәтижелерін болжау;
♦   жаңалықтың жетімсіз жақтарын анықтап, оны енгізуді ұйымдастыру кезінде толықтыру мақсатын көздеу;
♦ жаңалықтарды басқа жаңалыктармен салыстырып, олардың тиімдісін тандап алу, мәні мен зерттелуін анықтау;
♦  жаңалық енгізілетін ұйымның инновациялық қабілетін бағалау.        
Бүл міндетті шешу үшін (зерттеу проблемасы бойынша) мынадай косымша міндеттер шешілуі қажет:
♦ арнайы әдістемелік әдебиеттерді, қосымша газет-журнал материалдары-нан, жекелеген әдіскерлер еңбектерінен инновациялық іс-әрекет түрлерімен танысып, оларға талдау жасау, қолданылу мүмкіндіктерін айқындау;
♦   өз іс-әрекетіне үнемі әдістемелік талдау жасап отыру.
1.Болашақ маманның косіби педагогикалық функциялары: конструктивтік, ұйымдастырушылық, қарым-катынастық, дамытушылық, ақпараттық, зерттеушілік.                                                                                                 
Бүл функцияларды іске асыруда мұғалім іс-әрекетінің түрлері бөлініп корсетілген:
♦   өзінің және оқушының іс-әрекеті жоспарлауда оны дамыту мен қалып-тастыру үрдісінде құрылымдық тұрғыда іске асыру іс-әрекетінің міндеттерін шешу үшін, мұғалім оқу-тәрбие жұмысының бастауыш білім берудегі білім мазмұны мен кезеңдерінің әдістемесінің бірлігін сақтау;
♦   оқушы іс-әрекетінің құрылысын жоспарлау және оған педагогикалық жетекшілік жасау;
♦   негізделген инновациялық іс-әрекеттерді тандау, анықтау;
♦   ұжымдағы оқушылардың жеке бас ерекшеліктеріне сәйкес тапсырма-ларды ұйымдастыруы қажет.
Бұл құрылымдық тұрғыны іске асыруда мұғалім ғылымның, әдістеменің соңғы жаңалыктарын, инноваииялық іс-әрекетті пайдаланып құрылған сабақтар жүйесін жасайды. Сабақтың әр кезеңін шығармашылықпен өткізіп, оқушы іс-әрекетін ұйымдастыруда инновациялық іс-әрекетті тиімді қолдану жоспарын жасайды.
Ұйымдастырушылық іс-әрекет міндеттерін шешу үшін:
♦  оқушы мен мұғалім арасындағы қарым-қатынасты ұйымдастыру;
♦ оқушының оқудағы психологиялық және практикалық даярлығын ұйымдастыруға жағдай жасау;
♦   оқушыларды әртүрлі оқу-тәрбие жұмыстарына баулу;
♦ шығармашылықтарын дамытуға бағытталған жұмыстарды ұйымдастыру;
♦   сабақты тыңдауға, білімді қабылдауға оқушыларды дайындай білуі. Қарым-қатынас тұрғысындағы әрекетті іске асыру:
♦   оқушы мен мұғалім арасында іскер қарым-қатынас орнықтыру;
♦ оқу үрдісіндегі ұжымдағы оқушылар қарым-қатынасын жақсарту. Дамытушы тұрғыдағы іске асыру қызметі:
♦ инновациялық іс-әрекетті оқушының жас өспірім физиологиясына, педагогикалық-психологиялық ерекшелігіне сәйкес қолдану;
♦   оқу үрдісіне оқушының ақыл-ой еңбегін ұйымдастыру;
♦ оқу үрдісінде педагогикалық жағдаят тудыру арқылы, оқушының өздігінен ойлауымен оқылатын  шындық болмыс арасындағы байланысты білу;
♦   оқушының білімге қызығушылығын арттыру;
♦   алдыңғы қатарлы озық тәжірибелердің оқушы білімін дамытушы әдіс-тәсілдерін қолдану.
Акпараттық функцияны іске асыру қызметі:
♦ оқу материалдарын еркін меңгеріп, оны жеткізе білу әдістемесі мен тәсілдерін қолдана білу;
♦   пән мазмұнына ғылыми-дидактикалық талдау енгізу;
♦  оқытуда жаңа технологиялар элементтерін қолдану. Зерттеу функциясы қызметін іске асыруда:
♦   проблема бойынша зерттеу жұмысын жүргізу;
♦   педагогикалық қызмет түрлерін қайта күру мен бағалау;
♦   инновациялық іс-әрекетті тиімді пайдалану мақсатында оқып үйрену. Біз ғалымдардың мұғалімнің инновациялық іс-әрекетін нәтижелі атқаруға
мұғалімнің жеке бас қасиеттері ерекше орын алады деген пікірлсріне қосыламыз. Мұндай жеке бас қасиеттеріне авторлардың көбі білімді, дағды   мен іскерлікті және жеке бас сапаларды жатқызады. Жұмысымызда жеке бас қасиеттерінің әр көрсеткіштеріне жете тоқтап, талқылауды жөн көрдік.
Білім сферасына біз идеологиялық әдістемелік, психология-педагогикалық және ақпараттық мағлұматтарды жатқыздық.
Идеологиялық мағлұматтарга: қоғам дамуының тенденцияларын айқындау, бастауыш білім беруді жетілдіру, философиялық, педагогикалық-психологиялық көзқарастарының болуын жатқыздық.
Психология-педагогикалық көрсеткішке: педагогикалық этика, инновациялық іс-әрекетті меңгеруге мұғалімнің психологиялық даярлығын, жаңалыққа сенімінің болуы, қолданылған талпынысының болуы, педагогикадан, психологиядан, әдістсмелік пәндерден білімінің болуы, инновациялық іс-әрекет өлшемдерін, алдыңгы қатарлы озық тәжірибе туралы білімінің болуын жатқыздық.
Ақпараттық білімге: инновациялық іс-әрекет туралы ақпарат материалдарын жинақтауды, мұғалімнің монографиялық, периодикалық, анықтамалық әдебиеттермен жұмыс жүргізе білуін жатқыздық.
Өз зерттеуімізде мұғалімнің жеке бас қасиетінің негізгі мамандыққа тон мынадай іскерлік түрлері қалыптасуы қажет деген ойға келіп отырмыз:
♦   бастауыш сыныптарда қолданылатын жаңашыл әдістемелерді анықтау іскерлігі;
♦   әр оқушының жеке басының қабілетін есепке алу іскерлігі;
♦   оқушылардың таным қабілетін, өздігінен білімін, іскерлігі мен дағдысын жстілдіру іскерлігі;
♦   жаңашыл одістемелердің мүмкіндігін мақсатксрлікпен пайдалана білу ісксрлігі.
Мүгалім қызметіндс осындай білім іскерлік пен дагдыны қалыптастыру жүйесін қолдану, оның косіби шебсрлігін қамтамасыз стсді.
Сонымсн инновациялық іс-орекстті зерттеген ғалымдардың пікірлсрін бір жүйегс кслтірс отырып, біз мынадай қорытындыға кслдік: инновациялық іс-орскст дсгеніміз, мүғалімнің жаңашыл идеяларды, жацашыл одіс-тосілдерді оқу-торбис үрдісіндс оз косіби тожірибссіне, мектеп жагдайына, балалардың білім дорсжесіндс байланысты снгізуіп айтамыз.
Инмовациялық іс-орекстті жүзсге асыру орскетінің рсті — жаца білім беру бағдарламаларынан, одіс-тосілдсрімен танысып, талдау; оларды оз жүмысында қолдану туралы шешім қабылдау; жаңашыл одіс-тосілдерді оз еңбегіндс қолда-ну мақсаітарын белгілеу; эксперименталды жүмыстың кезсндсрін жоспарлау; болашак, қиыншылықтарды болжау; жаңашыл одіс-тосілдерді, идсяларды псда-гогикалық үрдіске енгізу; инновациялық іс-орекеттің нотижесін қорытынды-лап, бағалау,талдау.
XXI ғасырдың басындағы қазіргі қоғам тез қарқында дамып қана қоймай, өз даму үдірісімен барлық саланы жандандыруда. Соған байланысты қоғамның әр саласында түрлі мақсаттар қойылып, оларды шешуге арналаған міндеттер аталуда. Білім беру саласы да ондай өзгерістерден шет қалған жок,. Мектепке дейінгі тәрбие мен білім, бастауыш мектеп, орта мектеп, жоғарғы білім беруде оқыту мен тәрбиелеудің жаңа әдіс-тәсілдері, технологиялары анықталып, жеке тулғаны қалыптастырудың жаңарған, ақпаратты ағымы қуатты, жоғары техноло-гиялық қоғамға сай моделдері жасалуда. Ол модель қандай екенін анықтамас бұрын, жеке тулғаның анықтамасына тоқталамыз.
Жеке түлғаға берілген көптеген ғапым-дардың анықтамаларын сараптай келе, жеке түлға дегеніміз - әлеуметтік қаты-настар мен саналы іс-әрекеттің субъектісі ретіндегі индивид. Жеке тұлғаның ең бас-ты белгісі - оның әлеуметтік мәнінің бо-луы, әлеуметтік функцияларды (қызмет-терді) атқаруы - деп атап көрсеткен.
Ал жеке тулғаны қалыптастыру - оны ғылым мен мәдениетке үйрету, білім, қарым-қатынас ережелерін, әлеуметтік гәжірибені меңгерту. Нақтылай түсетін бол-сақ, ана тілін ерекше қүрметтеп, жетік білетін, басқа тілде де жетік сөйлей ала-тын, дүниетанымы, ақыл-ой парасаттылығы кдлыптасқан, еңбекқор, мақсат қоя алатын және сол мақсатқа жету жолдарын таңдай білетін, жауапкершілігі мол, мінез-қүлқы, айналадағы адамдарға қарым-қатынас мәдениеті жоғары, Отанын сүйетін, саналы еңбек етіп, өз ойын дамыта алатын, күрделі жағдайларда нақты шешім қабылдай ала-тын, өзіне сын кезбен қарай алатын, са-лауатты түлға. Бір сөзбен, жаңа әлеуметтік-экономикалық нарықтық қоғамдағы жеке түлғаның бойында болуға тиіс бірден-бір қасиеттер: белсенділік, жаңа қоғамдағы қатынастар жүйесінде өз орнын (позиция-сын) таба алатын шығармашылық іс-әрекет,
стратегиялық шешімдерді қабылдап, олар-ды жүзеге асыруға қабілеттілік.
Бастауыш мектепте берген білім, үздіксіз білім беру жүйесінің алғашқы бас-қышы екенін ескере отырып оқушыларға белгілі бір көлемдегі білім, білік, дағдылар-ды меңгерту, табиғат, қоғам туралы таны-мын қалыптастыру, оның жеке бас қасиеттерін жан-жақты дамыту, жоғарыдағы адамгершілік принциптерге тәрбиелеу -бүгінгі күннің басты талабы екенін естен шығармау орынды. Себебі қазіргі кездегі қоғамдағы болып жатқан езгерістерді де-мократияландыру, ізгілендіру процестері баланың еркін дамуын белсенді, шығарма-шылық жүмыс жасай алуын талап етеді.
Осыған байланысты қоғамның басты тірегі адам - жеке түлғаны қалыптастыру мәселесі тың түрғыдан танылуда оның қалыптасуына әсер ететін факторлар да шетте қалмауы тиіс. Атап айтатын болсақ, педагогикада жеке түлғаның дамуы мен қалыптасуына әсер ететін шешуші фактор-лар: орта, тәрбие, тұқымқуалаушылық.
Жеке түлғаны қалыптастырудағы шешуші факторлардың бірі - тәрбие. Тәрбие - есіп келе жатқан жас үрпақты өмірге даярлау-дың барлық жағын қамтитын, жекетүлғаны ғасырлар бойы жиналған адамзаттарихын-дағы тәжірибені игертіп, біліммен жарақтан-дыруға бағытталған қоғамның талап-тілегіне тәуелді күрделі үдіріс. Төрбиенің қоғамдық ортаның объективті, субъективті факторла-рына тәуелді болуы, жеке адам дамуы мен тәрбиенің байланыстылығы, тәрбиеле-нушілердің іс-әрекетін қоғамға пайдалы етіп үйымдастыру. Бізге бүрыннан белгі болып келген тәрбиенің үйымдастырушылары: от-басы - ата-ана, балабақша - тәрбиеші, мек-теп - мүғалім.
Күрделі үдіріс - жеке түлға тәрбиесін қоғам талабына сай етіп үйымдастыру бас-тауыш мектеп мұғапімдеріне де жаңаша та-лап қояды. Жеке түлғаның қалыптасуына үлкен ықпал ететін түлға мұғалім - тәрбие кезі. Жоғарыда аталып кеткен қасиеттерге ие түлғаны қалыптастыру үшін мүғалімнің це кәсіби қасиеттері, икемділіктері жаңа-ша қырынан сипат алуы керек деген ой ту-ады. Мүғалімнің кәсіби қүзіреттілігі мәселесіне баса назар аудару керек. "Муғалімнің кәсіби құзіреттілігіне не жата-ды?" деген сураққа жауап бермес бурын, кәсіби қузіреттілік терминінің мәнін ашып алайық. Ол үшін В.А.Сластенин усынған кәсіби қүзіреттілік уғымына сүйенеміз. Кәсіби қүзіреттілік - жеке тулғаның кәсіби іс-әрекетті атқаруға теориялық және практикалық әзірлігі мен қабілеттілігінің бірлігі. Ал бастауыш мектеп муғалімдерінің кәсіби қузіреттілігіне муғалімнің оқу-тәр-бие үдірісін уйымдастыруда өз мамандығы-на байланысты барлық теория мен практи-каны меңгеруі, жеке түлғаны қалыптасты-руда, яғни бастауыш сынып оқушыларымен жүмыс істеуге бағытталған қабілеттерінің бірлігі. Осыдан кәсіби қузіреттілік үғымы-на муғалімге тән болуы тиіс барлык, қаси-еттер мен қабілеттер кіретіндігін аңғару қиын емес. Яғни, мүғалімнің білім-білік, дағдылары, өз мамандығына қатысты білімдер жүйесі, жүмыс істеу шеберлігі, мәдениеті, психологиялық қасиеттері, қарым-қатынас стилі, педагогикалықтакт, әдеп т.б жатқызамыз.
Муғалімдердің кәсіби қузіреттілігіне байланысты зерттеушілер О.А.Абдулина, Ю.К.Бабанский, В.В.Краевский, И.Я.Ленер, Р.В.Овчарова, И.Ф.Харламовтар болса, мүғаліклнің мәдениетіне байланысты зерт-теу Б.СГершукский, Ш.Таубаеаа "ияқты ғалымдардың есімдерімен тығыз байланыс-ш. Атшіған ғапымдардың еңбектеріндегі ма-манның кәсіби «.үзіреттілігіһе берілген анықтамаларды саралай келе, бастауыш мектеп муғалімінің кәсіби к,үзіреттілігін төмен-дегідей деп танып отырмыз. Олар: муғалімнің бойынан табылатын субъектілік, нысандық, пәндік компоненттер. Егер атап-ған компоненттердің әрқайсысына жеке-жеке тоқталатын болсақ, онда:
- субъектілік компонентке: муғалімнің мақсат қоя білушілік, шығармашылық және өзін дамыту барысында өзіндік диагностика-ны, өз ісіне талдау жасай отырып, езіне сыни турғыдан қарай апу шеберлігі жатады;
-  нысандық компонентке: кәсіби іс-әрекет жүйесін және мүғалімнің әрекетін-дегі қойылған міндетгерді шешудегі стра-тегиялық іскерлік.
~ пәндік компонент: өз оілімін жетілдіру мақсатында қажеттіліктерін қана-ғатгандыру.
Егер біз мүғалімнің кәсіби қузіреттілігін тек жоғарыда аталған компоненттер қурай-ды дейтін болсақ, онда маманның кәсіби қүзіреттілігі үғымының мағынасын тарылт-қан болар едік. Біздің пайымдауымызша, бастауыш саты мүғалімінің кәсіби қузіреттілігінің қүрамына келесі муғалімге тән кәсіби, даралык, қасиеттер болуы ке-рек деп есептейміз:
-  ірелі және кіріктірілген білімдердің жоғары деңгейінің болуы;
-  түйінделген іскерлікті, дағдыны, қабілетті меңгеруі;
- кәсіптік-педагогикалық қасиетке жа-ңаша көзқараспен қарауы;
-   инновациялық технологияларды меңгеруі;
- педагогикалық міндеттерді шешудегі кәсіптік, шығармашылық іскерлігі;
- шығармашылық шеберлігі. Бастауыш сынып мүғалімінің кәсіби
қүзіреттілігін төмендегідей ашып айтар едік:
- ірелі және кіріктірілген білімдердің жоғары деңгейікің болуы- яғни педаго-гика, тәрбие теориясы мен әдістемесі, ди-дактика, бастауыш сыныпта оқытылатын барлық пәндерді жүргізу әдістемесі, сол пәндер арқылы оқушыларға берілетін білімдерді терең игеру;
-  түйінделгөн іскерлікті, дағдыны, қабшетгі меңгеруі - дидактикалық, таным-дық, коммуникативтік, зерттеушілік, шығар-машылық, өз білімін дамытуға деген қабілет, теория мен практиканы байланыс-тыра алу қабілеті, диагностикапық іс-әре-кет. Ғылыми -зерттеу іс-әрекетімен айна-лысу;
-  кәсіптік-педагогикалық қасиетке жаңаша көзқараспен қарауы - бурыннан қалыптаеқан "муғапімнің айтқаны әркдшан дүрые" деген қағидадан аулақ болып, мүғапім тек ақпараттаратушы ғана болмай, оқушының жеке түлға бслып қалыптасуы-ның басты көмекшісі болуы керек, оқушы-нын, даму деңгейіне қарамастан, оның тулға-сын қүрметтеу, авчоритарлық биліктің ор-нын өзара бірлескен қызмет, көмек, оқушы-ның аз да болса да жетістігіне қуана білушілік басыы болуы керек. Оқушылар-дың әрқайсысын тануға тырысу, өз маман-дығын сүю;
-  инноваці^ялық технологияларды мепгеруі - бастауыш мектеп мүғапімі өзінің шығармашылық іс-әрекетінің арқасында '*■                                    .     .     .   „
түтас іДцагогикалық процесті ТИІМДІ ұиым-
дастыру үшін қазіргі кездегі бар инноваци-ялық технологияларды меңгеруі тиіс. Жаңа инновациялық технологияларды ғылыми ізденіспен тәжірибеге енгізуде өз үлесін қосуы қажет;
-  педагогикалық міндеттерді ше-шудегі кәсігттік, шығармашылық іскерлігі
- педагогикалық міндеттерді шешу барысын-да шеберлік танытып, өзінің білім, білік дағ-дыларын пайдалана отырып, оқушыларға тиісті білімдер жүйесін меңгерту. Оқушылар-дың білімдерін тексеруде мұғалімнің жүргізетін диагностикапық іс-әрекеті;
- шығармашылық шеберлігі - мүғалім оқушыларды оқытып қана қоймай, оларды тәрбиелеумен айналысатыны белгілі, мек-теп өмірінде небір қиын жағдаяттар кездесіп жатады, сондай жағдаяттарда өзінің шығар-машылықпен ойлай білетіндігін, шеберлігін танытуы тміс. Сонымен қатар оқушылармен, сыныппен жүргізілетін түрлі мәдени ша-раларды уйымдастыруда дайын жоспарлар-ды пайдаланбай, сол сыныпқа, сынып ішінің қүрамына, сипатына тән жоспарлар жасап, оқушылар үшін, ата-аналар үшін, мүғалімнің өзінің өз ісіне қанағаттануы үшін қызықты іс-шара еткізе білуі шарт.
Жоғарыда аталған қүзіреттілік қүрамы-нан әр бастауыш сынып мүғалімі өз жұмы-сына талдау жасап, қызметіндегі артықшы-лықтары мен кемшіліктерін мойындай ала-ды. Өзіне-өзі сын көзбен қарай отырып, кемшілік болса, түзеп, артықшылықтарымен өз әріптестерімен бөлісе алады, олай ету әр маман үшін, әсіресе бастауыш сынып мүғалімі үшін өте тиімді, ейткені бастауыш сынып мүғалімдерінің жүмысының нәтижесі
- қалыптасқан жеке түлға.
В.А.Сухомлинский: "Барлығы да бала-лық шақтан басталады, жас өспірімдердің моральдық бет-бейнесі адамның балалық шақта қалай тәрбиеленуіне байланысты" -деп есептейді. Баланың дүрыс тәрбиеленуі үшін оның тәрбиесін жүзеге асыратын мүғалім, педагогқа қойылатын талаптар кәсіби қузіреттілік шарттарына сай болуы керек. Кәсіби қүзіреттілікке қатысты анық-тама және оның қүрамды бөліктері жоға-рыда аталып өтті, олардан аңғарғанымыз-дай маманның кәсіби қүзіреттілігіне мүғалімнің бойында болуға тиіс барлық қасиеттер енеді. Олай болса, ол қасиеттер-ге ие бастауыш сынып мүғалімі қандай жетістіктерге жететіндігін атап өтейік.
Бастауыш сынып мұғалімі бастауыш сы-ныпта жүргізілетін пәндерде балаларға
берілетін барлық білімді жетік білуі, мате-риалды түсінікті жеткізуі, оқушылардың білімін дүрыс бағалай білуі, олардың бой-ында тәжірибелік білімдерді қалып гасты-руы. Өзінің іс-әрекетін сыни түрғыдан ба-ғалап, кәсіби қүзіреттілікті жетілдіру, оқущылармен дүрыс қарым-қатынас ор-нықтыра білу, ата-аналармен тіл табыса алу, сөйлеу мәдениетін жаттықтыру сияқты қаси-еттер мүғалімнің жүмысын жеңілдетіп, оқушылары мен олардың ата-аналарына сыйлы болатына даусыз. Өз білімін жетілдіре отырып, оқушыларды арнайы үғымдар мен терминдерді пайдаланып сөйлеуге үйрету, оқушыларды ғылымға жақындатады, әрі олардың алған білімдері негізді болады. Оқушылардың оқуға деген қызығушылықтарын ояту, оларды өздігінен білімдерін жетілдіруге дағдыландыру, са-бақты жүргізуде қазіргі іс-тәжірибе мен еткеннің озық тәжірибелерін шебер пай-далана білу оқытушының қүзіреттілігін та-нытады. Мүғапімнің қүзіретгілігі оның сабақ-ты нәтижелі жүргізуіне де тікелей байла-нысты. Сабақ нәтижелі болуы үшін мүғалімдер төменгі ережелерді ескергендері дүрыс: - өте жинақы болу, оқушылардың алдына қоятын мақсат нақты-,айқын болуы және мақсатқа жетудің жол-дарын ретімен, бірізділікпен жүргізе білу; - оқушыларды төмендетіп, женді-жөнсіз ұрыспау, олардың білмегеніне ренжімеу, мейірімді болу. Егер сыныптың көпшілігі түсінбеген болса, онда өзіңіздің кемшілігіңізді іздеңіз; - оқушылардың сөзін белмеу, соңына дейін сөйлеуге мүмкіндік беру, оқушының жауабы дүрыс болмаса, ол қойылған сүрақтың нақты болмауынан; -тапсырма мен нүсқау анық, оқушы мүғалімнің талабын анық түсінетін болуы шарт; - сабақ барысында оқушылардың зейінін түрақтандыру, егер ауытқулар бол-са, тақырыпты өзгерту немесе қосымша материалдарды пайдалану, оқушылардың ынта-ықыласын, қызығушылықтарын қада-ғалап отыру; - сабақты дәл уақытында бас-тау, уақытты үнемдей білу, тәрбиелік ақыл-кеңесті үзақ уақыт айтып түрудың қажеттілігі аз; - оқушыларға қойыл-ған талап міндетті түрде жүзеге асуы керек; - сабақтың өткізілу темпі интенсивті, бірақ оқу мате-риалдарын оқушылар толық меңгеруіне жағдай жасалуы шарт; - оқушылардың жауабын мақүлдап, ынтапандырып, қоштап отыру қажет.
Мүғалім    қызметінде    өз    кәсіби құзіреттілігін жетілдіре отырып жетістікке жетудің алғы шарттары: сырт кескін-келбеті; пәндерді сабақтан тыс ақпараттар-мен қамтамасыз ету; мінез-қүлқы, пайым-дау мүмкіндіктері, оқу процесінде қарым-қатынас мәдениетін сақтай білуі; әзіл-қал-жыңға мән бере білуі; оқушылардың жет-кен жетістіктерін мақүлдай, қолдай білуі; шыдамдылық және төзімділік; басқалардың пікірін сыйлай білу; еркіндік, икемділік; кез - келген жағдаятты оңтайлы бағытта ше-шуге арналған әдіс-тәсілдерді тиімді пай-далана алу; балалардың қызығушылығына қарай әрекет ете білу дағдысы.
Егер бастауыщ мектвптің мұғалімі жо-ғарыда аталған шарттар мен өзін-өзі жетілдіруге арналған мүмкіндіктерді дүрыс пайдаланса, онда мүғалім өз жүмысының
нағыз шебері болатыны даусыз.*,<,азіргі қоғамға сәйкес жеке түлғаны қалыптасты-ру үшін мүғалімнің кәсіби қүзіреттілігі де сай болар еді.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Айтмамбетова Б.Р, Бейсенбаева А.А. Жеке адамның дамуы, тәрбиесі. - Алматы: КазПИ,1991.
2. Қоянбаев Р.М., Қоянбаев Ж.Б. - Ал-маты: Педагогика, 2000.
3. Сластенин В.А. и др. Педагогика: уч. пособие. - Москва: Академия, 2004.
4. Кенжебеков Б.Т. Педагогика ғылым-дарының.докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертациясының авто-рефераты. Жоғарғы оқу орны жүйесінде болашақ мамандардың кәсіби қүзіреттілігін қалыптастыру. - Қарағанды, 2005.

Егеменді еліміздің өсіп келе жатқан ұрпағын ойлы да іскер, жігерлі де батыл, өзіне-өзі сенімді, интеллектуалдық деңгейі биік, дүниетанымы дұрыс қалыптасқан азамат етіп торбиелеуде мектептің алатын ориы айрықша. Мектеп — қазіргі қоғам-ның дамуымен, олеуметтік практикамен тығыз байланысты. Мектеп өмірі балаға жаңа олемнің есігін ашып беріп, рухани дүниесінің қалыптасуына негіз салады.
Торбиенің сан-салалы, күрделі моселелеріне терең бойлауға бастайтын, күнделікті түрмыста кездесетін дағдылар аркьілы баланың жан д үниесіне осер ететін білім мен торбиенің алғашқы баспалдағы — бастауыш мектеп. Бастауыш саты — білім, дағды, іскерліктің қалыптасуьгаың бастамасы болып табылады. Келешекте жалпы білім алумен кез-келген арнаулы мамандықтарға талпынудың іргетасы осы бастауышта каланбак. Сондыктан оның сипаты мен мазмүны, оқытудың одістері меи формалары қазіргі жағдайда жан-жак-ты тадданып отыр. Өйткені баланың жеке бас қасиеттері, оныц адамгершілігінің, белсенділігінін калыптасуы мектепке дейінгі торбие мен бастауыш сыныптарда жузеге аспақ. Оқушының рухани күш-куаты мен ерік-жігерінің, шығармашы-лық қабілетінін, жалпы мүмківдіктерінің ашылар кезі. Бастауыш мектептің негізгі міндеті — жеке тулғаны дамытып, оның алғашкы қалыптасуын қамтамасыз ету, білімге деген сенімін нығайту, іскерлігі мен дүниетанымын қалыптастыру, окуға дегеп қызығушылығын оятып, ынтасын арттыру болып табылады. Ендеше, осы міндеттерді жүзеге асыратын басты түлға ~ Үстаз. Тек мықты үстаз ғана осындай ауъір жүкті алып жүре алады.
1   2   3   4   5   6   7


©tilimen.org 2016
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет