Силлабус қазақ тілі пәні бойынша, коды krya 1104



жүктеу 5.54 Mb.
бет9/29
Дата20.06.2016
өлшемі5.54 Mb.
түріЖұмыс бағдарламасы
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   29


2-тапсырма. Мәтін бойынша берілген сөз тіркестерін оқытушының көмегімен орыс тіліне аударыңыз. Курсивпен берілген сөз тіркестеріне сөйлем құрастырыңыз.

Жүйке жүйесі, қамтамасыз етеді, реттеп отырады, сезім жүйкелері, есту жүйкелері, омыртқа жотасының өзегінде, сыртқы ортамен байланыстырады, ішкі мүшелердің жұмысы, адамның қимылын басқару, аймақтарға тарайды, қоректік заттарды шығарады, қоздырғыш әрекеттерді сезу, қабықпен қапталған, қоршаған орта.



3-тапсырма. Мәтінді оқып шығып, орыс тіліне аударыңыз.

Жүйке жүйесі


Жүйке жүйесі мүшелердің жұмысын реттеп отырады және ағзаның біртұтастығын қамтамасыз етеді.

Жүйке жүйесі орталық жүйке жүйесі және аймақтық жүйке жүйесі болып екіге бөлінеді. Орталық жүйке жүйесі ми және жұлыннан тұрады. Ми мен жұлын қабықпен қапталған. Ми сауытында тамырлар өте көп. Бұл қабықтың тамырлары жүйке тіндеріне өтеді де, сол арқылы миға оттегін және қоректік заттарды жеткізеді.



Аймақтық жүйке жүйесіне жүйкелер мен жүйке түйіндері, жүйке ұштары жатады. Ми жүйкелері мидан басталып, бас аймақтар мен мойынға таралады. Ми жүйке жүйесіне сезім жүйкелері, есту жүйкелері жатады. Ми бес бөліктен тұрады: үлкен ми сыңарлары, аралық ми, ортаңғы ми, сопақша ми және мишық. Жұлын жүйкелері жұлыннан шығып, дененің барлық аймақтарына тарайды. Жұлын омыртқа өзегінде орналасқан.

Бүкіл жүйке жүйесі соматикалық және вегетативті болып екіге бөлінеді. Соматикалық жүйке жүйесі негізінен денені сыртқы ортамен байланыстырады.

Соматикалық жүйке қоздырғыш әрекетттерді сезіп, қаңқа бұлшық еттерінің қызметін реттейді. Аймақтық жүйке жүйесі зат алмасу мен ағзаның ішкі мүшелерінің жұмысын бір қалыпты реттеп отырады.

Жүйке түйіндері - өзара біріккен, байланысқан жүйке жасушаларының жиынтығы. Жүйке жасушасын нейрон деп атайды. Нейронның құрылысы күрделі. Жүйке жүйесі қоршаған ортамен байланыстыру, ағзалардың қызметін реттеу, адамның қимыл, қозғалысын басқару т.б. қызметін атқарады.

Жүйке жүйесінің құрылысын, қызметін, дамуын зерттейтін ғылымды неврология деп атайды.


4-тапсырма. Мәтін бойынша төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз.

1. Жүйке жүйесі қандай қызмет атқарады?

2. Орталық жүйке жүйесіне нелер жатады?

3. Жүйке түйіндері дегеніміз не?

4. Соматикалық жүйке жүйесі қандай қызмет атқарады?


  1. Аймақтық жүйке жүйесіне нелер жатады?

5-тапсырма. Мәтіннен құрмалас сөйлемдерді тауып, бағыныңқы мүшесіне сұрақ қойыңыз.

6-тапсырма. Мәтіннен төмендегі сөз тіркестерін тауып, сөйлемді оқыңыз.


  1. ағзаның біртұтастығы

  2. қабықпен қапталған

  3. жүйке түйіндері

  4. мойынға таралу

  1. сопақша ми

  2. сыртқы орта

  3. жүйке жасушалары

  4. нейронның құрылысы

7-тапсырма. Оң жақтағы етістіктермен сол жақтағы керекті сөздерден (сұрақ арқылы) сөз тіркесін құрыңыз.


айналаны

ми мен жұлыннан

белсене

тұтастығын



балаға

бас сүйекте

қызмет

қамтамасыз ету (нені?)



орналасады (қайда?)

зерттеп жүр (нені?)

құралады (неден?)

араласады (қалай?)

атқарады (не?)

бағынбайды (кімге?)




8-тапсырма. Мәтінді тірек ете отырып, берілген сөйлемдерді толықтырыңыз.

1. Жүйке жүйесі мүшелердің ...реттейді. 2. Мидың ... салмағы 1300-1400 гр. 3. Жұлынның ... 1 см. 4. Жүйке жүйесі арқылы адам ... танып, біледі. 5. Жұлын ... қызмет атқарады. 6. Соматикалық жүйке жүйесі арқылы адам ... меңгереді. 7. Адамның ... 20 жасқа дейін өседі. 8. Жүйке жүйесінің бір бөлігі ... мүшелердің жұмысын реттейді. 9. ... жүйке жүйесінің қызметі адам ... бағынбайды. 10. Аймақтық бөлімге жүйкелер мен ... түйіндері жатады.

(Керекті сөздер: жүйке, жұмысын, миы, автономиялық, диаметрі, орташа, ортаны, ішкі, рефлекстік, іс-әрекетті, еркіне)

9- тапсырма. Мәтінді қазақ тіліне аударыңыз.

1. Мозг расположен в черепе. 2. Нервная система делится на центральную и периферическую. 3. Центральная нервная система состоит из головного и спинного мозга. 4. Головной и спинной мозг покрыты оболочкой. 5. К периферической относятся нервы и нервные узлы. 6. В мозге очень много кровеносных сосудов.


10-тапсырма. Мәтінді оқып шығып, үстеулерді табыңыз. Орыс тіліне аударыңыз.

Ми шайқалғанда

Жығылғанда немесе бас қатты затқа соғылғанда мидың шайқалуы мүмкін. Естен танып қалу – соған тән белгі. Бұлай жарақаттанғанда тері бірден боп-боз болып кетеді, бас ауырады, адам қимылдаса, күшейе түседі, жүрек айнып құстырады. Тамырдың соғуы сирейді немесе жиілейді.

Ми тым қатты шайқалғанда көздің қарашығы кеңейіп, тамыр сирек соғады, тыныс алу бірқалыпты болмайды. Адам есін жиғанда басын қалай соқтырғанын айта алмайды. Миы шайқалған адамды еденге шалқасынан жатқызып, омырауын ағытып, белін босату қажет. Адам құсығына шашалып қалмас үшін басын бір жағына бұру қажет. Оны шалқасынан жатқызып, ауруханаға тезірек жеткізген жөн.

10.Бақылау(сұрақтар, жаттығулар, тапсырмалар, тестілер және т.б.)

Когнитивті – білім компетенциясы:


Тестілер:



  1. Жалпылау есімдігін табыңыз.

а) күллі

ә) ешкім


б) мынау

в) осы


г) кейбір

  1. Дұрыс септелген есімдікті табыңыз.

а) өзі

ә) баршасына

б) барлыққа

в) сеннің

г) менге


  1. Белгісіздік есімдіктер қатарын табыңыз.

а) әлдеқайда, кейбір, әркім

ә) ешкім, әрине, сол

б) өзі, өзім, мына

в) кім? не? қанша?

г) мен, сен, ол


  1. Белгісіздік есімдігін көрсетіңіз.

а) қайсыбір

ә) саған


б) түгел

в) осынау

г) ештеңе


  1. Жалпылау есімдігі қатысқан сөйлемді көрсетіңіз.

а) Саған қандай сыйлық берді?

ә) Әрбір атқарған ісің нәтижелі болсын.

б) Ешқайда барушы болма.

в) Қандай анализ тапсырдыңыз?

г) Күллі халық дағдарысты жақсы түсінеді.

6. Белгісіздік есімдігі бар сөйлемді көрсетіңіз.

а) Бұл дәрілер қызуды баса бермейді.

ә) Сондықтан дәрілерді қоса бермейді.

б) Қандай дәрі қабылдадыңыз?

в) Қызылмайды пайдаланғанда ешқандай кері әсерлер байқалмайды.

г) Бірталай дәрілердің сапасын анықтайды.



7. Жалпылау есімдігі бар сөйлемді көрсетіңіз.

а) Үнемі қажет болатын дәрілерді сақтаңыз.

ә) Дәрілердің барлығын баланың қолы жетпейтін жерде сақтаңыз.

б) Дәрі пайдаланылмады.

в) Студенттер сабаққа келмеді.

г) Мерзімі өтіп кеткен дәріні қабылдамаңыз.



8. Жалпылау есімдік қатысқан сөйлемді көрсетіңіз.

а) Қалыпқа келтіруші заттарды майдың негізі деп атайды.

ә) Алоэ - көп жылдық өсімдік.

б) Балды бауыр ауруларына пайдаланады.

в) Майлардың барлығы ағзаға пайдалы бола бермейді.

г) Дәріханада майды шыны сауыттарға салып береді.



9. Жалпылау есімдікті табыңыз.

а) осы, сол, ана, мынау

ә) отыр, жүр, тұр, кел

б) өзім, өзің, өзі

в) барлық, бәрі, барша, бүкіл

г) мұнай, темір, көмір



10. Есімдікті көрсетіңіз.

Медицинада дәрілік өсімдіктердің кейбіреуінен дәрі дайындалмайды.

а) медицинада

ә) дәрілік

б) өсімдіктердің

в) кейбіреуінен

г) дәрі дайындалмайды


Операционалды – дағды компетенциясы:


1-жаттығу. Сөз тіркестері мен сөйлемдерден есімдіктердің түрлерін ажыратып, олардың қай жалғауда тұрғанын айтыңыз.

Оны кездестіру, осыған айтыңыз, мұнысы болмады, кімге айтты?, өзіңе берді, қашан келді?, әрбір оқушы, өзіміз орындаймыз, біраз кешікті, бүкіл адам,қайсыбіреуіне тапсырды, ешкімнен алмаңыз, ешқашан ұмытпаңыз, барлығына айтылды.


Коммуникативті компетенция

а) лексикалық тақырып бойынша сұрақтар:

1. Жүйке жүйесі қандай қызмет атқарады?

2. Орталық жүйке жүйесіне нелер жатады?

3. Жүйке түйіндері дегеніміз не?

4. Соматикалық жүйке жүйесі қандай қызмет атқарады?
ә) грамматикалық тақырып бойынша:

1. Етістердің түрлерін атаңыз.

2. Өздік етістерге мысалдар айтыңыздар.

3. Ырықсыз етіске 2 мысал келтіріңіз.



6.Негізгі әдебиеттер:

1. Дәрменқұлова Р.Н. Қазақ тілі. А., 2001. 141-142- бб.

2. Доскеева Б.Ж. Қазақ тілі медициналық оқу орындарына арналған. А., 2002. 33-34-бб.

3. Бектұров Ш., Бектұрова А. Қазақ тілі для начинающих. Алматы. «Рауан», 1994. 219-221 бб.


Қосымша әдебиеттер:

1. Бектаев Қ. Үлкен қазақша-орысша, орысша-қазақша сөздік. Алматы, 2001.

2. Құлмағамбетова Қ., Елемисова Ж., Қазақ тілін үйренушілерге көмек. Алматы, 1990.89-94б.

3. Қожахметова Х. 40 уроков казахского языка. Алматы, 1989.172-б.






ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚТАРҒА АРНАЛҒАН

ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР
16 тақырып: Аралық бақылау


2012 ж.
Кафедра мәжілісінде талқыланды


Хаттама №____, «_____»____________2012ж.

«Бекітемін»

Кафедра меңгерушісі, ф.ғ.к., доцент С.Қ.Суатай
1. Тақырыбы: Аралық бақылау

2. Мақсаты: Өтілген лексикалық және грамматикалық материалдарды қайталай отырып, студенттердің алған білімін анықтау, қорыту, бекіту.



3. Міндеті:

1. Когнитивті – білім компетенциясы бойынша кәсіби бағытта мамандығына сәйкес тіл оралымдарын үйретіп, студенттерді медициналық арнайы мәтіндерді түсініп оқуға, сауатты жазуға дағдыландыру;

2. Операционалды – дағды компетенциясыбойынша лексикалық – грамматикалық тіл ерекшеліктерін меңгертіп, терминдерді қолданылудағы бірізділікті, оларға қойылатын талапты сақтай отырып, студенттерді сауаттылыққа тәрбиелеу;

3. Коммуникативті компетенциябойынша сөйлеу әрекеттерінің түрлеріне сәйкес жаттығу жұмыстарын жүргізу арқылы студенттердің болашақ мамандықтарына қатысты сөйлеу аясын кеңейту;

4. Өзін-өзі дамыту білім компетенциясы бойынша ғылыми-қоғамдық және медициналық терминдермен жұмыс істей білуге машықтандыру, болашақ мамандықтары бойынша кәсіби қатынас кезінде әр түрлі тақырыптарда тыңдаушысын түсіне білуге және өз көзқарасын білдіре білуге машықтандыру.
4. Негізгі ұғымдар:

а) лексикалық материал бойынша

Өткен мәтіндерді қайталаудың түрлері.



ә) грамматикалық материал бойынша
Өткен грамматикалық материалдарды қайталау

5. Сабақ өткізу жоспары:

А)Ұйымдастыру (2-3 минут).

Ә) Үй тапсырмасын сұрау (45- 48 минут).

Б) Жаңа сабақты түсіндіру.


- Мәтін бойынша жұмыс (60 -65 минут). Жаңа сөздермен, сөз тіркестеріменжұмыс істеу, оқылым, мәтін бойынша сұрақтарға жауап, пікірталас, салыстыру жүргізу, аударма жұмысын жасату.

- Грамматикалық тақырып бойынша жұмыс (25-30минут).



- Жаңа сабақты қорыту (10-15 минут)

В) Студенттердің білімін бағалау(2-3 минут )
6. Білім берудің және оқытудың әдіс-тәсілдері:

Жаңа сөздермен, сөз тіркестерімен жұмыс істеу, оқылым, грамматикалық тапсырмалар, сұхбат құрғызу, пікірталас, аударма жұмысын жасату.


7. Көрнекі құралдар: Тақта, ноутбук,адам ағзасының суреті, оқу құралдарын, үлестірмелі карточкалар пайдалану.
8. Тапсырмалар:
І нұсқа

1-тапсырма. Берілген синонимдерді оқып, сөйлем құрастырыңыз.

Әр түрлі, неше түрлі, әр қилы, әр алуан, түрлі-түрлі, алуан-алуан.

2 – тапсырма. Берілген мәтінді қазақ тіліне аударыңыз.

Поликлиника. Этим словом (от греческого «поли» - много) называют лечебно-профилактическое учреждение, предназначенное для окзания специализированной медицинской помощи приходящим больным и для лечения на дому. От амбулатории поликлиника отличается объемом деятельности и приемом по всем врачебным специальностям.

Аптека. Есть много слов с таким же окончанием: библиотека, картотека, фильмотека. Все это значит: хранилище того-то –и происходит от греческого -слова «тэке» - «ящик», «хранилище». «Аптека» по-гречески значило просто «склад». В европейские языки слово перешло со значением: «склад лекарств».
3 – тапсырма. Берілген сөздерді орын тәртібі бойынша қойып, сөйлем құрастырыңыз.

      1. Болдық, Алматының, біз, жерлерінде, көрікті.

      2. Дайындалдық, бұрын, наурыз, бір ай, мейрамына.

      3. Болды, ертең, қосымша, спорт, қорытындысы, жарыстарының, хабарланатын.

      4. Туындылары, көптеген, Ә.Қастеевтің, қойылды, көрмеге.

4-тапсырма. Грамматикалық тақырыптар бойынша сұрақтар.

        1. Антоним дегеніміз не? Мысал келтіріңіз.

        2. Сөздің тура және ауыспалы мағыналары қалай жасалады?

        3. Көмекші есімдерді атаңыз. Мысал келтіріңіз.

        4. Барыс септік қандай сұрақтарға жауап береді? Шылауларына мысал келтіріңіз.

        5. Табыс және жатыс септіктің жалғауларын атаңыз. Осы септіктердің тәуелденіп жұмсалатын формаларына мысал келтіріңіз.

Тесттер:


1. Септік жалғауы бар сөздерді көрсетіңіз.

Әр дәрінің шығарылған мерзіміне баса назар аударыңыз

а) әр


ә) шығарылған

б) дәрінің мерзіміне

в) назар аударыңыз

г) баса


2. Синонимдік қатарды көрсетіңіз.

а) батыр, өжет

ә) бар, кел

б) келді, барды

в) әке, шеше

г) үлкен, кіші



3. Табыс септігіндегі сөзді көрсетіңіз.

а) шөпті


ә) дәрімен

б) дәріге

в) өсімдіктің

г) дәріден



4. Көп нүктенің орнына қажетті жалғауды қойыңыз.

Тұндырманы өсімдіктер ... шикізаты ... дайындайды.

а) –ге, -мен

ә) –ден, -не

б) -дің, -нан

в) –мен, -нда

г) –ның, -да



5. Көп нүктенің орнына қажетті сөзді қойыңыз.

Пайдалану мерзімі өткен ... тастау керек.

а) дәріні

ә) тұндырмада

б) таблеткалар

в) препараттардың

г) ұнтақтың



6. Сөйлемдегі септеулік шылауды көрсетіңіз.

Біз дәріханаға дейін бірге бардық.

а) біз


ә) дәріханаға

б) дейін


в) бардық

г) бірге


7. Тәуелдік жалғауында тұрған сөзді көрсетіңіз.

а) грек дәрігері

ә) шипалы зат

б) минералды тұздар

в) ауруды басатын

г) университетте оқы



8. Жатыс септігі бар сөйлемді көрсетіңіз.

а) Дәрілер ұнтақ, таблетка, тұндырма т.б сияқты болып келеді.

ә) Дәрілер фармацевтика зауыттарында жасалады.

б) Дәріні дәрігердің рұқсатымен пайдалану керек.

в) Науқас адамға әсер етуіне қарай бірнеше түрге бөлінеді.

г) Халық медицинасы дәрілік шөптер арқылы емдейді.



9. Жатыс септігі бар сөйлемді көрсетіңіз.

а) Дәрінің аты, мөлшері жазылады.

ә) Драже зауыттарда жасалады.

б) Драже ішке қолдануға арналған дәрі.

в) Тұндырма қолдану.

г) Қызылмай – дәрілік шөптерден алынған май.



10. Тәуелдік жалғаудан кейін табыс септігінің жалғауы жалғанған сөзді көрсетіңіз.

а) ерітінділер

ә) дәрі-дәрмекті

б) сығынды

в)дәрі қалпын

г) сұйық дәрі



11. Тәуелдік жалғаудан кейін барыс септігінің жалғауы жалғанған сөзді көрсетіңіз.

а) фармацевтика зауыттарында

ә) дәріханаларда дайындалады

б) дәрінің құрамына байланысты

в) өсімдіктің шығуы

г) дәрігердің рұқсатымен



12. Тәуелдік формадағы сөзді көрсетіңіз.

а) дәріні

ә) дәрім

б) дәрінің

в)дәрілер

г) дәріге



13. Табыс септікте тұрған сөзді көрсетіңіз.

а) тасшөпке

ә) қоспаға

б) итмұрыннан

в) қырмызыгүлді

г) дәрінің



14. Болымсыз етістікті көрсетіңіз.

а) арналған

ә) өсірілді

б) қолданылмайды

в) емдейді ме

г) жейді


15. Бірінші жақтағы сөзді көрсетіңіз.

а) уландым

ә) қолдандың

б) құстар

в) жоғалтпау

г) жаздыңдар




ІІ нұсқа

1-тапсырма. Берілген синонимдерді оқып, сөйлем құрастырыңыз.

Ентігу, алқыну, демігу. Жүдеу, ару, арықтау, азу.


2 – тапсырма. Берілген мәтінді қазақ тіліне аударыңыз.

Клиника. Этот термин происходит от греческого слова «клине» - кровать или «клинике» - лечение, уход за лежачим больным. Теперь словом «клиника» обычно называют больницу, в которой не только лечат, но и обучают студентов-медиков и молодых врачей. Словами «клиническая картина» болезни обозначают внешние проявления того или иного заболевания.

Амбулатория. Так называют (от латинского слова «амбуло» - гуляю) лечебное учреждение, оказывающее медицинскую помощь по основным врачебным специльностям приходящим больным, а так же на дому.
3 – тапсырма. Берілген сөздерді орын тәртібі бойынша қойып, сөйлем құрастырыңыз.

      1. Табады, жігіт, әрқашан, өнерлі, орнын, өз.

      2. Дарынын, табиғаттың, саудаға, берген, салмаңыз.

      3. Конференция, Махамбет, мерейтойына, Өтемісұлының, болды, арналған.

      4. Жетер, жүректен, сөз, жүрекке, шыққан.

4-тапсырма. Грамматикалық тақырыптар бойынша сұрақтар.

        1. Омоним дегеніміз не? Мысал келтіріңіз.

        2. Тұрақты сөз тіркестері қалай жасалады?

        3. Тәуелдік жалғау және жіктік жалғауға мысал келтіріңіз.

        4. Атау септікті меңгеретін шылауларды атаңыз.

        5. Туынды зат есім қалай жасалады?

Тесттер:


1. Тәуелденіп септелген сөз тіркесін көрсетіңіз.

а) бүйректі емдеу

ә) асқазанға

б) жүрек


в) көз ауруларында

г) тіс ауруы



2. Сөйлемнен «нені?» деген сұраққа жауап беретін сөзді көрсетіңіз.

Еріткіш ретінде өсімдік майын қолдануға болады.

а) еріткіш

ә) ретінде

б) өсімдік майын

в) қолдануға

г) болады



3. Антонимдік қатарды көрсетіңіз.

а) қызық, көңілсіз

ә) ашық , жабық

б) суық, салқын

в) ыстық, жылы

г) үлкен, зор



4. Тәуелдік жалғаулы сөздерді көрсетіңіз.

а) үйіңіз

ә) баланы

б) анада


в) ешкім

г) достар



5. Септеулік шылаулары жоқ сөз тіркесін көрсетіңіз.

а) сабақтан соң

ә) ауру туралы

б) дәрігермен бірге

в) ауруханаға дейін

г) дәрігерлік көмек



6. Қай сөз тіркесінде жатыс септігінің жалғауы бар?

а) сабақ оқу

ә) аурухананың бөлмесі

б) кітапта жазылған

в) ол әжесіне барды

г) бөлме іші



7. Туынды зат есімді көрсетіңіз.

а) қалам


ә) мұғалім

б) кітапқа

в) қалаға

г) емші


8. Түбір сөзді көрсетіңіз.

а) аурулар

ә) дәрілік

б) емдеу


в) дайын

г) науқаспен



9. Сөйлемнен табыс септігінде тұрған сөзді көрсетіңіз.

Дәрігер жазып берген дәріні уақытында ішіңіз.

а) берген

ә) дәріні

б) уақытында

в) ішіңіз

г) дәрігер



10. Табыс септігіндегі сөзді табыңыз.

а) пайдаланады

ә) ішуді

б) науқастың

в) ерітінді

г) қолдану



11. Мына мақалдан тәуелдік жалғау жалғанған сөздерді көрсетіңіз.

Ағасы бардың жағасы бар, Інісі бардың тынысы бар.

а) ағасы, інісі

ә) жаға бар

б) аға бар

в) мен студентпін

г) бардың, жағасы



12. «Кәрі» сөзінің синонимдік қатарын көрсетіңіз.

а) жас


ә) қария

б) зиялы


в) жеткіншек

г) жасөспірім



13. «Дене қызуың бар ма?» деген қандай сөйлем?

а) сұраулы

ә) лепті

б) хабарлы

в) бұйрықты

г) құрмалас



14. «Ауру адам» тіркесінің синонимін көрсетіңіз.

а) сау адам

ә) сырқат адам

б) сауықшыл адам

в) жақсы адам

г) нашар адам



15. Ілік септікті сөз тіркесі бар сөйлемді көрсетіңіз.

а) Ода көзі үлкен.

ә) Университеттің жанында кітапхана бар.

б) Отбасым онша үлкен емес.

в) Мен Алматыда тудым.

г) Маған орындықты беріңізші.





ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚТАРҒА АРНАЛҒАН

ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР
17 тақырып: Зәр шығару жүйесі, аурулары, сұхбат

Қимыл есімі. Қажеттілік мәні

2012 ж.
Кафедра мәжілісінде талқыланды
Хаттама №____, «_____»____________2012ж.

«Бекітемін»

Кафедра меңгерушісі, ф.ғ.к., доцент С.Қ.Суатай

1. Сабақтың тақырыбы: Зәр шығару жүйесі, аурулары, сұхбат

Қимыл есімі. Қажеттілік мәні


2. Мақсаты:

- зәр шығару жүйесі туралы мағлұмат беру;

- зәр шығару жүйесі, аурулары туралы мәтінінің мазмұнын жүйелі баяндауға үйрету;

- зәр шығару жүйесі және аурулары туралы мәтінді пайдалана отырып, әңгіме-сұхбат құрғызу;

- түрлі жаттығу жұмыстары арқылы қазақша сөйлеуге дағдыландыру;

- қимыл есімі, қажеттілік мәні туралы түсінікті практикалық жолмен меңгерту;

- өз бетінше сөйлем құрастыруға машықтандыру.
3. Міндеті:

1. Когнитивті – білім компетенциясы бойынша кәсіби бағытта мамандығына сәйкес тіл оралымдарын үйретіп, студенттерді медициналық арнайы мәтіндерді түсініп оқуға, сауатты жазуға дағдыландыру;

2. Операционалды – дағды компетенциясыбойынша лексикалық – грамматикалық тіл ерекшеліктерін меңгертіп, терминдерді қолданылудағы бірізділікті, оларға қойылатын талапты сақтай отырып, студенттерді сауаттылыққа тәрбиелеу;

3. Коммуникативті компетенциябойынша сөйлеу әрекеттерінің түрлеріне сәйкес жаттығу жұмыстарын жүргізу арқылы студенттердің болашақ мамандықтарына қатысты сөйлеу аясын кеңейту;

4. Өзін-өзі дамытубілім компетенциясы бойынша ғылыми-қоғамдық және медициналық терминдермен жұмыс істей білуге машықтандыру, болашақ мамандықтары бойынша кәсіби қатынас кезінде әр түрлі тақырыптарда тыңдаушысын түсіне білуге және өз көзқарасын білдіре білуге машықтандыру.
4. Негізгі ұғымдар:

а) лексикалық материал бойынша

1. Зәр шығару жүйесі туралы.

2. Зәр шығару жүйесі ауруларының алғашқы белгілеріне қатысты тілдік оралымдар

3. Аурудың өршу кезеңіндегі белгілеріне қатысты тілдік оралымдар.

4. Ауру біліне бастағандағы өзгерістер туралы.

5. Ауру асқынған кездегі сырқат белгілері.



ә) грамматикалық материал бойынша

1. Қимыл есімі туралы түсінік.

2. Қажеттілік мәні туралы түсінік. Қимыл есімі, қимыл есімінің жасалуы, септелуі, «қажет», «керек», «тиіс», «жөн» сөздерінің қимыл етістіктеріне тіркесуі, қажеттілікті білдіру жолдары.
5.Сабақты өткізу жоспары (уақыты, мннуты):

Ұйымдастыру кезеңі – 5 мин.

Үй тапсырмасын сұрау – 30 мин.

Өткен сабақты қорыту – 15 мин.

Жаңа грамматикалық тақырыпты түсіндіру – 15 мин

Грамматикалық тақырып бойынша жұмыс түрлері – 10 мин.

Жаңа сөздермен жұмыс – 10 мин.

Мәтінмен жұмыс – 15 мин

Жаңа тақырыпты бекіту – 25 мин.

Бақылау жұмыстары – 15 мин.

Үйге тапсырма беру – 3 мин

Студенттің білімін бағалау – 7 мин.


6. Өткізу түрі: тәжірибелік
7. Білім берудің және оқытудың әдіс-тәсілдері:

Жаңа сөздермен, сөз тіркестерімен жұмыс істеу, оқылым, грамматикалық тапсырмалар, сұхбат құрғызу, пікірталас, аударма жұмысын жасату, жағдаяттық тапсырма.


8. Көрнекі құралдар: Тақта, ноутбук, оқу құралдарын, үлестірмелі карточкалар пайдалану.
9. Тапсырмалар

1-тапсырма. Мәтін бойынша жаңа сөздермен танысып, есте сақтаңыз.

зәр-кіші дәрет – моча

несеп ағар – мочеточник

несеп шығару-мочеиспускание

шат-спайка тазовых костей

жатыр-матка

қуық-мочевой пузырь

түтік-труба

шыжың-недержание мочи ночью

қуықтың қабынуы-цистит

бүйректің қабынуы-нефрит

жыныс қатынасы-половое отношение

бел-поясница

құрысу-судорга


2-тапсырма. Мәтінді оқып, мазмұнын айтыңыз.

Зәр шығару жүйесі, аурулары

Зәр шығару жүйесі адам ағзасындағы артық суды, тұздарды, зат алмасудан пайда болған қажетсіз заттарды сыртқа шығару қызметін атқарады. Зәрдің түзілуі – өте күрделі процесс. Ересек адам тәулігіне 1000-1800мг түзеді. Зәр шығару мүшелері екі безден және несепті жинап шығаруға арналған мүшелерден тұрады. Несеп қаннан түзіледі. Несептің құрамында 2-4 % құрғақ зат және қалғаны су болады. Несеп түзу қызметін бүйрек атқарады. Бүйректер құрсақ қуысында жоғары бел омыртқалар тұсында орналасқан. Бүйрек жұп мүше, салмағы 120-200г. Бүйректің негізгі морфофункциялық құрылымы – нефрон. Әрбір бүйректе 1 млн-ға жуық нефрон бар. Оң жақ бүйрек сол жақ бүйректен 1-2 см төмендеу болады. Бүйрекке енген қан құрамынан зәр бөліну прцесі жүреді. Сондай-ақ бүйрек ыдырау процесі пайда болған керексіз заттарды ағзадан шығарып, қанды тұрақты жағдайға келтіріп отырады.

Несеп ағардың ұзындығы 30см, ол бүйрек түбегінен басталып, төмен қарай жүре отырып, қуыққа келіп жалғасады.

Қуық – зәрдің уақытша жиналып тұратын мүшесі. Ол жамбас қуысында шат сүйегінің артында орналасқан. Қуықтың пішіні жалпы оның созылуына, толуына, тік ішек пен жатырдың көлеміне қарай өзгеріп отырады. Қуықтың түбінен несеп каналы басталады.

Несеп каналы – қуықтың зәр шығаратын түтігі.

Зәр шығару жүйесі жыныс аппараттарымен морфологиялық және физиологиялық жағынан тығыз байланысты.

Зәр шығару мүшелерінің қабынуына, қызметінің бұзылуына, зәрдің дұрыс жүрмеуіне т.б. себептерге байланысты ауру түрі әр түрлі болады. Зәр шығару мүшелері ауруларына: қуықтың қабынуы, шыжың, бүйректің қабынуы, несептің жоқтығы, үрпінің қабынуы т.б. жатады.
3-тапсырма. Мәтін бойынша сұрақтарға жауап беріңіз.

1. Зәр шығару мүшелерінің қандай ауруларын білесіз?

2. Бүйректің қабынуы қандай ауру?

3. Бүйрек қай жерде, қалай орналасқан?

4. Бүйрек қандай қызмет атқарады?

5. Бүйректе не түзіледі?

6. Несепағардың ұзындығы, диаметрі қанша?

7. Қуықтың пішіні, сыйымдылығы қандай?


4 –тапсырма. Төменде пиелонифрит ауруы бойынша дәрігердің сұрақтары берілген.

Науқастың жауаптарын дайындаңыз.

1.  – Қай  жеріңіз  ауырады?

 - ...  

2.  – Дене қызуыңыз бар ма?

     -  ...

3.  – Ауру кенеттен басталды ма, әлде көптен бері ауырасыз ба?

     - ...

4.  – Беліңіз қалай ауырады, сыздап ауыра ма, әлде батып ауыра ма?

     - ... 

5.  – Зәріңіздің түсі өзгере ме?

     - ... 

6.  – Басыңыз ауыра ма?

     - ... 

7.  – Әлсіздік сезінесіз бе?

     - ... 

8.  – Бетіңізде, денеңізде ісік пайда болған жоқ па?


1-жаттығу. Берілген сөйлемдерден қажеттілік мәндегі сөздерді табыңыздар.  

Менің ауылға баруым керек. Анам үйге кешке келуі керек. Сізге дәріханадан дәрі сатып алуыңыз керек. Маған бүйректің қабынуына байланысты ем алу қажет. Сіздің ауруханаға жатып, емделгеніңіз жөн. Жақсы маман болу үшін, көп оқуға тиіссіз. Ауырмау үшін, аурудың алдын алу керек. Қазақстанға білімді де, білікті маман қажет.


5 – тапсырма. Берілген сөз тіркестерін орыс тіліне аударыңыз.

 Бүйрек қабынуы, бүйрек түбегінің қабынуы, жиі кездесетін ауру, зәр шығуының бұзылуы, зәрдің өзгеруі, асқыну кезеңі, диогнозды ерте қою, сауығуға болады, науқасты

тамақтандыру, диетаға көшіру, алғашқы күннен бастап, антибиотиктер енгізу, препараттарды ауыстыру, үзіліс жасау, витаминдер тағайындау, шөптермен емдеу.
2 –жаттығу. Сөйлемдердегі көп нүктенің орнына қажетті септік жалғауларын жалғап,

берілген сөйлемдерді жазып алыңыз.

1. Несеп ... лейкоциттер, бактериялар көбейеді. 2. Науқас ... халі нашарлайды. 3. Несеп... зерттегенде өзгеріс байқалады. 4. Жедел пиелонефрит ... диогнозын ерте қоюдың маңызы бар. 5. Ауру ... белгілері: бел ауруы, қызуы ... көтерілуі. 6. 10-14 күн ... кейін препараттар... ауыстыру керек. 7. Пиелонефрит – бүйрек... ең жиі кездесетін ауруы.


10. Бақылау (сұрақтар, жаттығулар, тапсырмалар т.б.):

Коммуникативті компетенция бойынша

6-тапсырма. Берілген сұрақтарға жауап беріңіз.

1. Зәр шығару жүйесі қандай қызмет атқарады?

2.  Несеп неден түзіледі?

3. Бүйрек қандай қызмет атқарады?

4. Несеп қуығы дегеніміз не?

5. Ересек адамдарда тәулігіне қанша мл. несеп түзіледі?


7-тапсырма. Берілген сөздерді орын тәртібі бойынша қойып, сөйлем құрастырыңыз.

1. Атқарады, сүзгіш, бүйрек, биологиялық, қызметін.

2. Қарай, болады, қуық, өзгермелі, толуына, пішіні.

3. Жағына, бел, орналасқан, екі, бүйректер, омыртқаның.

4. Келеді, қан, тамыр, қолқа, бүйрекке, арқылы.

Когнитивті – білім компетенциясы бойынша

3-жаттығу. Көп нүктенің орнына төмендегі берілген сөздерді пайдаланып, толықтырып

жазыңыз.

1. Пиелонефрит - бүйрек ... қабынуы. 2. Бұған несеп жолдарының ... мен бұзылуы, қысылуы және несептің жүруін бұзатын  басқа да ... әсер етеді. 3. Бұл бүйректің ең жиі ... ауруы. 4. Жедел  пиелонефрит ... басталады. 5. Негізгі ... – белдің сыздап ауруы. 6. Науқастың дене қызуы ... .

(Қажетті сөздер: шағымы, кездесетін, көтеріледі, кенеттен, түбегінің, ұлпасының, себептер, тарылуы).
4-жаттығу. Төмендегі сөйлемдерді қазақ тіліне аударыңыз.

 1. Одно из заболевании мочевыделительной системы – воспаление мочевого пузыря. 2. Часто это заболевание развивается из-за внедрения микробов в мочевой пузырь. 3. Микробы попадают  в мочевой пузырь после заболевании мочеточника и половых органов, гниения почек. 4. Повреждение слизистой оболочки, при осмотре медицинскими инструментами (цитоскопия) мочевого пузыря, наличие камней в мочевом пузыре, сильная простуда и другие факторы могут привести к заболеваниям мочевого пузыря. 


Операционалды – дағды компетенциясыбойынша

8-тапсырма. Сөйлемдерді аударыңыздар.

 В процессе обмена веществ в тканях и органах накапливаются ненужные и вредные для организма шлаки. Они попадают в кровь, а затем вместе с избытком воды выделяются из организма в виде мочи. Образуется моча в почках, выполняющих функцию очищения крови и поддержания водного и солевого баланса.

 Почки-главный орган мочевыделительной системы. Они расположены по бокам позвоночного столба на высоте последнего грудного и трех верхних поясничных позвонков под диафрагмой. Правая почка помещается обычно на 2-3 сантиметра ниже левой.  Каждая почка имеет бобовидную форму. Длина почки у взрослого человека 10-12 сантиметра, ширина 5-6 сантиметра, толщина 3-4 сантиметра. Вес колеблется от 120 до 200 граммов.  Почки очень щедро снабжаются кровью: за сутки через них протекает 600-700 литра крови!  Образование мочи начинается в почечных тельцах. По собирающим протокам она поступает в почечные чашечки, а затем в лоханку – основной приемник мочи.   От лоханки начинается мочеточник – проток по которому моча оттекает в мочевой пузырь. Длина каждого мочеточника в среднем 30-35 сантиметра.
11. Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер:

1. Доскеева Б.Ж. Қазақ тілі. Медициналық оқу орындарына арналған. Алматы, 2002 ж. 80-88 беттер.

2. Дәрменқұлова Р.Н.Медициналық мәтіндер жинағы. Алматы, 2002 ж. 32-34 беттер.

3. Доскеева Б.Ж. Кәсіби медициналық қазақ тілі. Алматы, 2012 ж. 71-76 беттер.


Қосымша әдебиеттер:

1. Рақышев А. Адам анатомиясындағы халықаралық атау-терминдер. Алматы, 2011 ж.

2. Қазақша-орысша сөздік. ҚР Білім және ғылым министрлігі А. Байтұрынұлы атындағы Тіл білімі институты. – Алматы, 2001 ж.


ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚТАРҒА АРНАЛҒАН

ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР
18 тақырып: Тері құрылысы, аурулары.

Сын есім, шырайлары.

2012 ж.
Кафедра мәжілісінде талқыланды
Хаттама №____, «_____»____________2012ж.

«Бекітемін»

Кафедра меңгерушісі, ф.ғ.к., доцент С.Қ.Суатай

1. Сабақтың тақырыбы: Тері құрылысы, аурулары. Сын есім, шырайлары.
2. Мақсаты:

- тері туралы мағлұмат беру;

- терінің құрылысы, аурулары туралы мәтінінің мазмұнын жүйелі баяндауға үйрету;

- тері, құрылысы және аурулары туралы мәтінді пайдалана отырып, әңгіме-сұхбат құрғызу;

-түрлі жаттығу жұмыстары арқылы қазақша сөйлеуге дағдыландыру;

- сын есім, шырайлары туралы түсінікті практикалық жолмен меңгерту;

- өз бетінше сөйлем құрастыруға машықтандыру.
3. Міндеті:

1. Когнитивті – білім компетенциясы бойынша кәсіби бағытта мамандығына сәйкес тіл оралымдарын үйретіп, студенттерді медициналық арнайы мәтіндерді түсініп оқуға, сауатты жазуға дағдыландыру;

2. Операционалды – дағды компетенциясыбойынша лексикалық – грамматикалық тіл ерекшеліктерін меңгертіп, терминдерді қолданылудағы бірізділікті, оларға қойылатын талапты сақтай отырып, студенттерді сауаттылыққа тәрбиелеу;

3. Коммуникативті компетенциябойынша сөйлеу әрекеттерінің түрлеріне сәйкес жаттығу жұмыстарын жүргізу арқылы студенттердің болашақ мамандықтарына қатысты сөйлеу аясын кеңейту;

4. Өзін-өзі дамытубілім компетенциясы бойынша ғылыми-қоғамдық және медициналық терминдермен жұмыс істей білуге машықтандыру, болашақ мамандықтары бойынша кәсіби қатынас кезінде әр түрлі тақырыптарда тыңдаушысын түсіне білуге және өз көзқарасын білдіре білуге машықтандыру.
4. Негізгі ұғымдар:

а) лексикалық материал бойынша

1. Тері туралы.

2. Тері ауруларының белгілеріне қатысты тілдік оралымдар

3. Аурудың өршу кезеңіндегі белгілеріне қатысты тілдік оралымдар.

4. Ауру біліне бастағандағы өзгерістер туралы.

5. Ауру асқынған кездегі сырқат белгілері.



ә) грамматикалық материал бойынша

1. Сын есім туралы түсінік.

2. Сын есімнің шырайлары туралы түсінік.
5.Сабақты өткізу жоспары (уақыты, мннуты):

Ұйымдастыру кезеңі – 5 мин.

Үй тапсырмасын сұрау – 30 мин.

Өткен сабақты қорыту – 15 мин.

Жаңа грамматикалық тақырыпты түсіндіру – 15 мин

Грамматикалық тақырып бойынша жұмыс түрлері – 10 мин.

Жаңа сөздермен жұмыс – 10 мин.

Мәтінмен жұмыс – 15 мин

Жаңа тақырыпты бекіту – 25 мин.

Бақылау жұмыстары – 15 мин.

Үйге тапсырма беру – 3 мин

Студенттің білімін бағалау – 7 мин.


6. Өткізу түрі: тәжірибелік
7. Білім берудің және оқытудың әдіс-тәсілдері:

Жаңа сөздермен, сөз тіркестерімен жұмыс істеу, оқылым, грамматикалық тапсырмалар, сұхбат құрғызу, пікірталас, аударма жұмысын жасату, жағдаяттық тапсырма.


8. Көрнекі құралдар: Тақта, ноутбук, оқу құралдарын, үлестірмелі карточкалар пайдалану.
9. Тапсырмалар

1-тапсырма. Мәтін бойынша жаңа сөздермен танысып, есте сақтаңыз.

дене жылылығы-температура тела

қорғау-защищать

қайызғақтану-покрываться перхотью

қышу-чесаться, зудеть

мазасыздану-беспокоиться

қал-родинка

сезім-чувство

үсті-поверхность

түлеу-обновлять

сулы-водянистый

қотыр-чесотка

сүйел-бородавка
2-тапсырма. Мәтінді оқып, мазмұнын айтыңыз.

Тері құрылысы, аурулары

Тері адамның өмірінде маңызды роль атқарады. Ол газ алмасуын, дене жылылығын реттейді, сезім арқылы ағзаны түрлі зиянды, сыртқы әсерлерден қорғайды. Тері үш қабаттан құралады. Үстіңгі қабаты - эпидермис деп аталады. Ол түлеп, өзгеріп отырады. Ортаңғысы – өсу қабаты. Ол теріні жетілдіріп отырады. Осы қабатта жүйке, лимфа жолдары, шаш, түк қалташығы, май және тері бездері орналасады. Май безінің секрециясы теріні майлап, жұмсартып отырса, тері бездері ағзаны жиналған зиянды қалдықтардан тазартады. Терінің үшінші қабаты – шел-май қабаты. Ол өзінің астындағы мүшелерді жарақаттан қорғайды, ағзадағы зат алмасу процесіне тікелей қатысады. Тері түрлі физикалық, механикалық, биологиялық және химиялық факторлар әсерінен жарақаттануы мүмкін. Тазалық тәртібі сақталмаса, медициналық көмек көрсетілмесе осылардың бәрінде де терінің қабынуы мүмкін. Сондай-ақ ішкі секреция бездерінен, жүйке жүйесі қызметінің бұзылуынан пайда болады.

Тері аурулары – адам терісінде және оның өсінділерінде (тырнақ, түк), кілегей қабығында әр түрлі жағдайларға байланысты пайда болатын патологиялық өзгеріс. Тері ауруларына: қышыма, қотыр, тері туберкулезі, есекжем, теміреткі т.б. аурулар жатады.

Тері аурулары кезінде адам терісінде іріңді, сулы бөртпелер шығады. Терінің әр жері жарылып, қасығанда қайфзғақтанып түседі. Кейбір тері аурулары денені қатты қышытады, ашиды, кейде қатты ауырып мазасыздандырады.

Жұқпалы тері ауруларына тері туберкулезі жатады. Тері ауруларының іріңді түрі жиі кездеседі. Қышыма, қотыр т.б. аурулары әр түрлі паразиттер, жәндіктер таратады. Кейде адам терісі әр түрлі дәрілерге, өсімдіктерге т.б. өте сзімтал келеді. Мұның салдарынан тері ауруларына шалдығады. Теріде қал, сүйел, ісік т.б. пайда болуы да мүмкін. Тері ауруларын зерттейтін ғылым – дерматология.


3 –тапсырма. Төменде тері ауруы бойынша дәрігердің сұрақтары берілген.

Науқастың жауаптарын дайындаңыз.

1.  – Денеңіздегі бұл бөртпені қашан байқадыңыз?

 - ...  

2.  – Денеңіз қыши ма?

     -  ...

3.  – Өз бетіңізбен емделдіңіз бе?

     - ...

4.  – Үйіңізде бұл аурумен ешкім ауырған жоқ па?

     - ... 

5.  – Ауырғаныңызға көп болды ма?

     - ... 

6.  – Қандай тағамдарды көп жейсіз?

     - ... 

7.  – Бірге жұмыс істейтін адамдардан бұл ауруды байқамадыңыз ба?

     - ... 
1-жаттығу. Көп нүктенің орнына қажетті сын есімнің шырайларын көрсетіңіз.

Арманның үйінде қап-қара ит бар. Бүгін күн салқындау екен. Мен білікті маман болғым келеді. Аурухананың іші өте үлкен екен. Оның бөлмесі үлкенірек. Айгүлдің халатты тап-таза екен. Ол ауруханаға тым ауыр жағдайда түсті. Қазір оның жағдайы тәуірлеу болып қалды.


4-тапсырма. Мәтінге тақырыпша қойыңыз, сұрақтар дайындаңыз. Мазмұнын айтыңыз.

Микоз – дүние жүзі дәрігерлерін толғандырып жүрген мәселе. Бүкіл әлемдік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша, жер жүзі халқының бестен бірі саңырауқұлақ ауруымен ауырады екен. Ал соның тең жартысы тырнақ жұқпаларына – онихоликозға шалдыққан.

  Тері мен шырышты қабықтардың зақымдануы тән тазалығына дұрыстап көңіл бөлмеуден болады. Бұл ауруларды жұқтыру жолдары оңай – моншада, жағажайда, бассейнде шомылғанда, тіпті ауылдық жерлерде жалаңаяқ жүргенде, ит немесе мысықты сипалағанда да жұқтырады.

  Ауру жұққан жағдайда саңырауқұлақтардың тұқымы теріге кіріп ішіне енеді. Тері қабынғанда тері қабыршақтанып, қызарып, ісікті дақтар, кейде жарықтар да пайда болуы мүмкін.

  Жалпы аурудың алдын алу үшін, моншалар мен бассейндерді тұрақты түрде залалсыздандырып, оларда жұмыс істейтін қызметкерлерді медициналық бақылаудан өткізіп тұру және ауруға шалдыққан адамдарды дер кезінде емдеу қажет.
10. Бақылау (сұрақтар, жаттығулар, тапсырмалар т.б.):

Коммуникативті компетенция бойынша

1-жаттығу. Төмендегі сөз тіркестерін орыс тіліне аударып, сөйлем құраңыз.

 Әр түрлі жағдайлар, патологиялық өзгеріс, сыртқы әсер, газ алмасу, өзгеріп отыру, түк қалташығы, зиянды қалдықтардан тазарту, жарақаттан қорғау, тікелей қатысу, тазалық тәртібі, ішкі секреция бездері, сулы бөртпе, жәндіктер таратады, терінің қабынуы, химиялық жарақаттану, теріні майлау, жұмсартып отыру, дене жылылығын реттеу.



5-тапсырма. Берілген сұрақтарға жауап беріңіз.

1. Тері адам өмірінде қандай қызмет атқарады?

2. Тері неше қабаттан тұрады?

3. Терінің сыртқы қабаты қалай аталады?

4. Эпидермистің астыңғы қабаты қалай аталады?

5. Терінің үшінші қабаты қандай қызмет атқарады?

6. Қандай тері ауруларын білесіз?

7. Тері аурулары кезінде қандай өзгерістер байқалады?



Когнитивті – білім компетенциясы бойынша

2-жаттығу. Төмендегі сөйлемдерді қазақ тіліне аударыңыз.

1. На грязной коже размножаются микроорганизмы. 2. Чаще всего обмараживаются кожа открытых частей тела. 3. Вначале кожа бледнеет, потом мертвеет. 4. Пострадавшему дают горячее питье (сладкий чай, кофе, молоко). 5. Пламя, горячий металл, кипяток и другие вещества могут вызвать ожог кожи. 6. Нельзя прокалывать пузыри. 7.На пораженную поверхность наложить стерильную повязку. 8.Какую помощь необходимо оказать при обмороживаний? 9. Почему необходимо следить за чистотой кожи?



Операционалды – дағды компетенциясыбойынша

6-тапсырма. Берілген сұрақтарды қазақ тіліне аударып, қай ауруға арналып қойылғанын анықтаңыз.

* У вас есть высыпания на коже? Где?

* Когда появилась(лись) эта (и) сыпь (и) (пузырьки, пятна)?

* С чем вы связываете появление этих высыпаний?

* Сыпь появилась после приема лекарства (определенной пищи, применения косметики,  

     бытовых (моющих) средств)?

* Что появилось вначале зуд (краснота, пятна, пузырьки)?

* У вас были уже подобные высыпания на коже? Сколько раз?

* Эти высыпания исчезли сами или в результате лечения?

* Зуд обычно усиливается (возникает) в ночное время?

* Беспокоят ли вас эти высыпания?

* Где первоначально появилась сыпь?

* Сыпь сопровождается зудом?
11. Әдебиеттер:

Негізгі әдебиеттер:

1. Доскеева Б.Ж. Қазақ тілі. Медициналық оқу орындарына арналған. Алматы, 2002 ж. 59-58 беттер.

2. Дәрменқұлова Р.Н.Медициналық мәтіндер жинағы. Алматы, 2002 ж. 58-59 беттер.

3. Доскеева Б.Ж. Кәсіби медициналық қазақ тілі. Алматы, 2012 ж. 71-76 беттер.



Қосымша әдебиеттер:

1. Рақышев А. Адам анатомиясындағы халықаралық атау-терминдер. Алматы, 2011 ж.

2. Қазақша-орысша сөздік. ҚР Білім және ғылым министрлігі А. Байтұрынұлы атындағы Тіл білімі институты. – Алматы, 2001 ж.

ТӘЖІРИБЕЛІК САБАҚТАРҒА АРНАЛҒАН

ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУЛАР
19 тақырып:

2012 ж.
Кафедра мәжілісінде талқыланды


Хаттама №____, «_____»____________2012ж.

«Бекітемін»

Кафедра меңгерушісі, ф.ғ.к., доцент С.Қ.Суатай

1. Тақырыбы: Жұқпалы аурулар. Венерологиялық аурулар, диалог

Сан есім
2. Мақсаты: Мәтіннің мазмұнын жүйелі баяндауға үйрету, түрлі жаттығу жұмыстары арқылы қазақша сөйлеуге дағдыландыру. Сан есімді орыс тілімен салыстыра отырып, практикалық жолмен меңгерту, өз бетінше сөйлем құрастыруға машықтандыру.
3. Міндеті: Мәтіндегі медициналық сөздер мен сөз тіркестерінің аудармасын беріп, қазақша өз ойын еркін жеткізуге үйрету.
Когнитивті – білім компетенциясы: Сан есім туралы түсінік беру, түрлері мен жасалу жолдарына мысалдар келтіру арқылы сөйлем құрастыра білуге үйрету, мәтіндегі медициналық жаңа атауларды меңгерту
Операционалды – дағды компетенциясы: мәтіндегі жаңа сөздер мен сөз тіркестерінің мағынасын түсіндіріп, сөйлем құратуға, мәтінді өз сөзімен мазмұндауға дағдыландыру.
Коммуникативті компетенция: топтасып жұмыс істеу барысында өз ойын еркін жеткізуге баулу, шығармашылық қатынас орнату.
Өзін-өзі дамыту компетенциясы: венерологиялық және жұқпалы аурулар бойынша сұхбат құрастырып, қазақша кәсіби тілін дамыту, осы арқылы сөздік қорын байыту.
4.Негізгі ұғымдар: ағзаның жалпы күйі, қоздырғыш микробтардың мөлшері, жасырын кезеңі, даму кезеңі, айығу кезеңі, микроорганизмдердің енуі, ағзаның жағдайы, өкпе қабыну, тыныс алу жүйесі.
5. Сабақты өткізу жоспары (уақыты , минут)

Ұйымдастыру кезеңі (5 мин. )

Үй тапсырмасын сұрау ( 45мин.)

Жаңа сабақ

Грмматикалық тақырып бойынша жұмыс ( 25мин.)

Лексикалық материалмен жұмыс

Мәтін алдындағы жұмыс (10 мин.)

Мәтін бойынша жұмыс ( 25 мин.)

Мәтіннен кейінгі жұмыс ( 15 мин.)



Жаңа сабақты қорыту (10 мин. )

Студенттің білімін бақылау (10 мин.)

Студенттің білімін бағалау (5 мин. )
6.Өткізу түрі: Аралас сабақ
7.Білім берудің және оқытудың әдіс-тәсілдері: сұрақ- жауап, әңгімелесу, салыстыру, түсіндіру, жаттығу, сөздік, пікірталас, шығармашылық.
8.Көрнекі құралдар: Жұқпалы және венерологиялық ауруларға арналған кесте, сан есім, түрлері жазылған кесте, үлестірмелі парақшалар, сызбалар, бүктемелер.

9.Тапсырмалар

Сан есім, түрлері

Сан есім заттың санын, ретін білдіреді. Сұрақтары: неше? қанша? нешінші? нешеу?

Сан есім мағынасына қарай 6 түрге бөлінеді.


  1. Есептік сан есім

  2. Реттік сан есім

  3. Жинақтық сан есім

  4. Болжалдық сан есім

  5. Топтау сан есім

  6. Бөлшектік сан есім


Жаттығу жұмыстары

1-жаттығу. Көп нүктенің орнына тиісті жалғауларды қойып, сөйлемдерді жазып алыңыз.Сан есімнің түрлерін ажыратыңыз.

1.Бүйрек тасы ауру... (нефролитиаз) – көп тараған кеселдер... бірі. 2. Ауру, әсіресе 20-50 жас аралығы... жиі кездеседі. 3. Ол көбіне оң жақ бүйрек... болады, ал екі бүйректе кездесу... 15-20%. 4. Бүйректің тас аурулары... табиғаты осы күн... дейін толық анықталмаған.



2-жаттығу. Сөйлемдерді оқып, қазақ тіліне аударыңыз. Сөйлемдерден сан есімдерді табыңыз.

1. Первые попытки переливания крови человеку от животных были сделаны в ХVІІ веке. 2. Миллиарды микроорганизмов живут на коже и слизистых оболочках ротовой полости, кишечниках, дыхательных путей. 3. Еще древние врачи знали, что настой из листьев камфорного дерева стимулирует кровообращение и дыхание.
3- жаттығу. Берілген сан есімдерге сөйлем құрастырып, жазыңыз. Сұрақ қойыңыз.

Оныншы, алтау, бес-бестен, қырық шақты, мың, екі жүз, жүздеген, оннан бірі.

Мәтін алдындағы жаттығу жұмыстары


1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   29


©tilimen.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет